Od 13 kwietnia 2026 r. badanie u lekarza orzecznika ZUS to już nie jest tylko sprawa lekarzy ze specjalizacją — i to dość spora zmiana, jeśli się nad tym chwilę zastanowić. Wszystko przez ustawę z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, opublikowaną w Dzienniku Ustaw z 2026 r. pod poz. 26. No i te nowe przepisy w sumie po prostu poszerzają krąg osób, które mogą oceniać nasz stan zdrowia.

Uprawnienia do orzekania dostają trzy nowe grupy. Pielęgniarki i pielęgniarze będą wydawać „orzeczenia w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji”, a fizjoterapeuci „orzeczenia w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS”. I do tego nasz stan zdrowia będą oceniać też lekarze bez tytułu specjalisty — czyli ci, którzy akurat odbywają szkolenie specjalizacyjne, oraz lekarze z pięcioletnim stażem w zawodzie.

Jak przebiega badanie u lekarza orzecznika ZUS

Sama wizyta wygląda raczej tak jak wcześniej, nic się tu specjalnie nie wywróciło. Orzecznik przeprowadza dokładny wywiad — pyta o to, co nas teraz boli, jak mocno, jak idzie leczenie i czy w ogóle stosujemy się do zaleceń. Przy okazji patrzy, jak ta choroba wpływa na nasze codzienne funkcjonowanie i czy jesteśmy w stanie wykonywać obowiązki w pracy.

ZUS przypomina, że ocena nie opiera się tylko i wyłącznie na rozmowie. Lekarz może zażądać, żebyśmy pokazali pełną dokumentację medyczną — no i tu wchodzi wszystko: opisy badań, wyniki diagnostyczne, karty informacyjne ze szpitala, opinie lekarzy prowadzących. Dlatego komplet dokumentów lepiej przygotować sobie przed wizytą, a nie dosyłać go gdzieś tam później.

Od 27 stycznia 2026 r. Zakład ma też wprost zapisane prawo do kontroli zwolnień wystawionych na opiekę nad chorym dzieckiem albo innym członkiem rodziny. Z przepisów wynika, że ZUS może żądać dodatkowych wyjaśnień co do tego, w jakich okolicznościach to L4 zostało wystawione i jak je wykorzystujemy. I to dotyczy zarówno zwykłych zwolnień, jak i tych na opiekę.

Możliwe wyniki i sprzeciw w 14 dni

Orzeczenie może potwierdzić, że dalej jesteśmy niezdolni do pracy, i wtedy zostaje nam prawo do świadczenia. Ale jeśli nasz stan zdrowia raczej nie uzasadnia już dalszego zwolnienia, to ZUS ma prawo je skrócić, zakończyć albo wstrzymać wypłatę zasiłku. A w sprawach rentowych orzecznik rozstrzyga o stopniu niezdolności — całkowitej, częściowej albo niezdolności do samodzielnej egzystencji — no i o tym, na jaki okres ją ustala.

Jeśli się z tym wynikiem nie zgadzamy, to wcale nie zostajemy bez ruchu. Sprzeciw możemy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia — składamy go w oddziale ZUS osobiście, pocztą albo elektronicznie przez PUE ZUS. I to jest krok obowiązkowy… bo bez niego sąd po prostu odrzuci nasze późniejsze odwołanie.

I tu akurat pojawia się różnica, która wynika z całej tej reformy. Jak opisuje serwis prawo.pl, w nowym modelu „od orzeczenia wydanego przez specjalistę fizjoterapii albo pielęgniarstwa osoba zainteresowana, która nie zgadza się z takim orzeczeniem, będzie mogła wnieść sprzeciw”, a wtedy „sprawa zostanie skierowana do rozpatrzenia przez komisję lekarską”. Ci nowi orzekający mogą być zatrudnieni „na podstawie umowy o pracę albo umowy o świadczenie usług”.

Część zmian organizacyjnych wejdzie w życie dopiero 1 stycznia 2027 r. Wtedy ZUS ma już w pełni przebudować model zatrudniania osób orzekających i zasady, na jakich one pracują.