Wstajesz rano, podnosisz się z łóżka i nagle… świat lekko wiruje, robi ci się ciemno przed oczami. Znasz to? U seniorów to akurat nie jest błahostka. Bo właśnie zawroty głowy odpowiadają za co dziesiąty upadek osób starszych, a same upadki dotykają od 25 do 40 procent Polaków po 65. roku życia — tak przynajmniej wynika z danych zebranych przez Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji. A wśród seniorów po 80. roku życia? No to już co najmniej raz w roku upada połowa.
Geriatrzy mówią dość jasno, że za tą nagłą utratą równowagi najczęściej stoi spadek ciśnienia przy zmianie pozycji ciała. Czyli wstajesz za szybko i masz. „Gwałtowne niedociśnienie podczas dynamicznej zmiany pozycji ciała np.: w czasie wstawania, może wyzwalać u seniora zawroty głowy” — informuje Narodowy Instytut Geriatrii za serwisem PAP. I takie nagłe spadki ciśnienia dotyczą mniej więcej 16 procent osób w podeszłym wieku.
Zawroty głowy u seniora: przyczyny od ciśnienia po leki
Lista czynników jest naprawdę długa, ale część z nich wraca w niemal każdym opisie przypadku. No i mamy zmiany zwyrodnieniowe błędnika oraz zaburzenia rytmu serca — to potrafi dać nagłe osłabienie, a czasem nawet utratę przytomności. A do tego wszystkiego dochodzi jeszcze wzrok.
„Do upadków może dochodzić także z powodu pogorszenia wzroku. Seniorzy gorzej widzą przeszkody w ciemności, mają zawężone pole widzenia” — podaje instytut. I jest jeszcze jeden powód, taki osobny i w sumie często niedoceniany, a mianowicie: leki. Według portalu pacjent.gov.pl stosowanie więcej niż czterech preparatów wyraźnie zwiększa ryzyko upadku.
Ryzyko rośnie też przy chorobach neurologicznych — tu raczej nie ma się co oszukiwać. Resort zdrowia w materiałach dla pacjentów podaje, że „Zespół Parkinsona zwiększa ryzyko upadku aż 10-krotnie”, a „Otępienie zwiększa ryzyko upadku aż 2-3-krotnie”. No i siła mięśni nóg, ona u seniorów maleje średnio o 30 do 40 procent, co dodatkowo pogarsza stabilność. Czyli mięśnie słabsze, a my się chwiejemy mocniej.
Dlaczego to nie jest błahy problem
Bo wiesz, skalę tego zjawiska bardzo łatwo zlekceważyć. A każdego roku na świecie dochodzi do około 37,3 mln upadków, w Polsce zaś w 2014 roku z ich powodu zmarło 4718 osób — tak wynika z danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny. To naprawdę sporo.
Najgroźniejsze są złamania. Stanowią one mniej więcej 5 procent wszystkich upadków, ale to właśnie wtedy najczęściej łamie się szyjka kości udowej. I tu rokowanie jest niestety złe: 10 procent pacjentów w podeszłym wieku umiera w ciągu dwóch miesięcy od takiego złamania, a w ciągu roku — od 14 do nawet 36 procent.
A po pierwszym upadku u części osób pojawia się jeszcze coś takiego jak zespół poupadkowy, czyli po prostu lęk przed kolejną utratą równowagi. Dotyka on jakoś tam 20 procent pacjentów. „Zaczyna się błędne koło” — tak instytut opisuje ten mechanizm, w którym strach prowadzi do ograniczenia ruchu, a brak ruchu osłabia mięśnie i zwiększa ryzyko następnego upadku. I tak w kółko…
Co realnie pomaga
Tu w sumie wszystko opiera się na dwóch filarach: ruchu i przestrzeni dookoła seniora. Specjaliści zalecają ćwiczenia o umiarkowanej intensywności przez minimum 30 minut, co najmniej pięć razy w tygodniu. A taki plan powinien łączyć ćwiczenia siłowe, równowagi i te rozciągające.
Drugi obszar to mieszkanie, czyli to, co mamy wokół siebie na co dzień. Maty antypoślizgowe, mocniejsze oświetlenie, uchwyty w łazience i odpowiednie obuwie — to wszystko ogranicza ryzyko potknięcia, a potknięcia akurat odpowiadają za połowę wszystkich upadków. No i lekarze dokładają do tego jeszcze regularne badania wzroku i słuchu oraz przegląd przyjmowanych leków.
Resort zdrowia przypomina, że zespół poupadkowy występuje u 20 do 65 procent osób po upadku, a poważne obrażenia tkanek miękkich — u 10 do 20 procent. I tak naprawdę pierwszym krokiem przy nawracających zawrotach głowy zostaje po prostu wizyta u lekarza rodzinnego, który może nas skierować do poradni geriatrycznej albo neurologicznej.
Najczęstsze pytania
Dlaczego kręci mi się w głowie gdy wstaję rano
To najczęściej niedociśnienie ortostatyczne — nagły spadek ciśnienia krwi przy zmianie pozycji z leżącej na stojącą. Problem dotyczy ok. 16% osób w podeszłym wieku. Warto wstawać powoli i etapami: najpierw usiąść na chwilę, poczekać kilka sekund, a dopiero potem wstawać.
Ile leków jednocześnie zwiększa ryzyko upadku u seniora
Według portalu pacjent.gov.pl stosowanie więcej niż czterech leków jednocześnie wyraźnie zwiększa ryzyko upadku. Dotyczy to również leków bez recepty i suplementów, dlatego warto regularnie konsultować całą listę przyjmowanych preparatów z lekarzem prowadzącym.
Jak bardzo choroba Parkinsona zwiększa ryzyko upadku
Według materiałów resortu zdrowia zespół Parkinsona zwiększa ryzyko upadku aż 10-krotnie. Otępienie (demencja) podnosi to ryzyko 2–3-krotnie. Seniorzy z tymi schorzeniami powinni być objęci szczególną opieką i indywidualnym programem profilaktyki upadków.
Co to jest zespół poupadkowy u seniora
Zespół poupadkowy to lęk przed kolejnym upadkiem, który pojawia się u 20–65% osób po pierwszym upadku. Strach ogranicza aktywność, co osłabia mięśnie i paradoksalnie zwiększa ryzyko następnego upadku — tworzy się błędne koło. Stan ten wymaga wsparcia rehabilitacyjnego, a niekiedy także psychologicznego.
Jak zapobiec upadkom w domu seniora
Kluczowe są maty antypoślizgowe, uchwyty w łazience, mocniejsze oświetlenie i odpowiednie obuwie — potknięcia odpowiadają za połowę wszystkich upadków. Równie ważne są regularne ćwiczenia siłowe, równoważne i rozciągające przez minimum 30 minut co najmniej 5 razy w tygodniu. Warto też zadbać o regularne badania wzroku i słuchu.
Co robić gdy senior często upada i ma zawroty głowy
Pierwszym krokiem powinna być wizyta u lekarza rodzinnego, który oceni przyczyny i w razie potrzeby skieruje do poradni geriatrycznej lub neurologicznej. Nawracające zawroty głowy mogą sygnalizować poważne schorzenie — zaburzenia rytmu serca, choroby błędnika lub nadmierną liczbę przyjmowanych leków. Nie należy czekać, aż dojdzie do groźnego upadku.
Źródła
Marcin Lemański — redaktor wsypa.pl. Pisze o finansach, emeryturach, świadczeniach i zdrowiu osób 50+. Materiały opiera na oficjalnych źródłach (ZUS, KRUS, NFZ, Ministerstwo Zdrowia, URE) i weryfikuje przed publikacją.
Więcej artykułów autora →Tagi: #geriatria #profilaktyka upadków #upadki seniorów #zawroty głowy #zdrowie 50+