Dorosłe dziecko… no właśnie, sąd może je zobowiązać, żeby płaciło alimenty na własnego rodzica. Wystarczy, że ten popadł w niedostatek i sam już się nie utrzyma. Podstawą jest tutaj art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w brzmieniu tekstu jednolitego z 2026 roku. I co ciekawe, ten przepis działa w obie strony — ten sam obowiązek, który łączy rodzica z małym dzieckiem, po latach może obciążyć dorosłe dziecko względem starzejącego się rodzica. Czyli koło się jakoś tam zamyka.

„Obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo” — tak mówi art. 128. No i to oznacza, że roszczenie rodzica wobec syna czy córki nie wymaga żadnej dodatkowej umowy ani wcześniejszych ustaleń. Po prostu wynika z pokrewieństwa, wprost.

Najważniejszy warunek znajdziemy w art. 133 § 2. Bo widzisz, rodzic — w odróżnieniu od małoletniego dziecka — musi wykazać, że znalazł się w niedostatku. „Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku” — brzmi przepis. Czyli sama niska emerytura raczej nie wystarczy ot tak, automatycznie. Sąd sprawdza, czy własne dochody i majątek rodzica nie pokrywają jego usprawiedliwionych potrzeb.

I jeszcze jedno — ten niedostatek nie może być zawiniony. Z orzecznictwa wynika, że obowiązek nie powstanie wobec rodzica, który nie podejmuje pracy mimo że mógłby, albo lekkomyślnie z niej rezygnuje, albo w ogóle nie ubiega się o świadczenia z systemu ubezpieczeń społecznych, choć spełnia warunki, żeby je dostać. Liczy się przyczyna obiektywna, taka niezależna od woli osoby wnioskującej.

A o wysokości alimentów decyduje art. 135 § 1. Zakres świadczeń zależy w sumie od dwóch rzeczy: od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Sąd waży obie strony. No i płacące dziecko nie może przy tym pozbawić środków utrzymania własnej rodziny, a obowiązek rozkłada się na wszystkich zstępnych według ich realnych możliwości.

Ale spokojnie — dorosłe dziecko ma jednak narzędzie obrony. Daje je art. 144¹ Kodeksu rodzinnego. „Zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego” — czytamy w przepisie. Zastrzeżenie to akurat nie obejmuje obowiązku rodziców względem małoletniego dziecka, ale w odwrotnej relacji działa w pełni.

W praktyce chodzi mniej więcej o takie sytuacje, w których rodzic wcześniej sam uchylał się od utrzymania dziecka, porzucił rodzinę albo dopuszczał się wobec niej przemocy. Orzecznictwo wskazuje tutaj na zachowania godzące w życie i zdrowie członka rodziny, naruszające jego godność, no i wcześniejsze uporczywe uchylanie się od alimentów. Te okoliczności sąd ocenia indywidualnie, przypadek po przypadku.

Sąd Najwyższy każe przy tym uważać. W uchwale z 16 grudnia 1987 roku stwierdził, że „odmowa przyznania środków utrzymania z powołaniem się na zasady współżycia społecznego powinna mieć miejsce bardzo rzadko, jedynie w przypadkach szczególnie uzasadnionych”. Czyli sam fakt zerwanych relacji albo braku kontaktu zwykle nie wystarczy… to musi być coś naprawdę poważnego.

A gdzie to wszystko trafia? Sprawy o alimenty na rodzica rozpoznaje sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich, właściwy według miejsca zamieszkania rodzica albo pozwanego dziecka. Pozew wnosimy od dochodzonej kwoty świadczenia.