Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 roku, które pracowały albo opłacały składki jeszcze przed reformą z 1999 roku — no właśnie, my się tu zatrzymajmy na chwilę, bo to dotyczy naprawdę wielu ludzi. Możemy złożyć w ZUS wniosek o ustalenie albo przeliczenie tak zwanego kapitału początkowego. To w sumie taka wartość pieniężna, którą później dolicza się do podstawy emerytury, a w 2026 roku zakład przyjmuje wnioski na bieżąco, niezależnie od tego, kiedy ktoś zaczął pracę.
„Kapitał początkowy to odtworzona kwota składek na ubezpieczenie emerytalne za okres przed 1 stycznia 1999 r.” — wyjaśnia ZUS. I tu ważna rzecz: zakład ustala go zawsze na dzień 1 stycznia 1999 roku, raczej bez względu na to, kiedy my akurat te papiery złożymy.
Kapitał początkowy 2026 — komu ZUS go ustala
Prawo do ustalenia mamy wtedy, gdy mieliśmy okresy składkowe i nieskładkowe sprzed 1999 roku i jesteśmy urodzeni po 1948 roku. No i bez tego wyliczenia te lata przepracowane jeszcze w PRL i w pierwszej połowie lat 90. po prostu nie podnoszą nam świadczenia… leżą i się marnują.
Podstawą jest tu ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. A przepisy o kapitale początkowym, czyli te zapisane w art. 173–175, kilka razy nowelizowano na korzyść ubezpieczonych — dlatego raz policzona kwota wcale nie musi być ostateczna.
Jakie dokumenty trzeba zebrać za pracę przed 1999
Wniosek składamy na formularzu EKP. Dołączamy do niego dowody zatrudnienia i zarobków, a mianowicie: świadectwa pracy, legitymacje ubezpieczeniowe z wpisami o wynagrodzeniu oraz zaświadczenie pracodawcy na druku Rp-7.
Jak nam czegoś brakuje, to brakujące dokumenty da się odtworzyć w archiwach, które przechowują akta zlikwidowanych zakładów pracy. Liczą się zresztą też dyplomy ukończenia studiów i książeczki wojskowe, bo część tych okresów wlicza się do stażu.
A teraz tak — gdy udowodnimy sam fakt zatrudnienia, ale nie mamy już żadnych papierów o pensji, to ZUS nie zostawia luki. „Jeżeli nie można udokumentować wysokości wynagrodzenia, za udowodnione okresy przyjmuje się minimalne wynagrodzenie obowiązujące w danym czasie” — informuje zakład. Tyle że takie zaliczenie zwykle nam wynik zaniża, więc w sumie warto się jakoś dokopać do oryginalnych zaświadczeń.
Jak przeliczenie i waloryzacja wpływają na emeryturę
Raz ustalony kapitał początkowy wcale nie leży w miejscu. ZUS waloryzuje go raz w roku, od 1 czerwca, i to dokładnie tym samym wskaźnikiem co składki na koncie emerytalnym.
Za 2024 rok wskaźnik rocznej waloryzacji wyniósł 114,41 proc. i zaczął obowiązywać 1 czerwca 2025 roku. No i to znaczy mniej więcej tyle, że zapisany kapitał urósł o ponad 14 procent w ciągu jednego roku.
Przeliczenie to z kolei zupełnie osobna sprawa niż waloryzacja, nie mieszajmy tego. „Obliczony wcześniej kapitał początkowy podlega ponownemu ustaleniu na wniosek ubezpieczonego lub przy obliczaniu emerytury, jeżeli zmieniły się zasady jego ustalania” — podaje ZUS. Zakład sięga wtedy po nowsze, korzystniejsze reguły, a ta różnica trafia nam do podstawy świadczenia.
Co ważne, wniosek o przeliczenie możemy złożyć także już po przyznaniu emerytury — jeśli dotrzemy do dokumentów, których wcześniej po prostu nie mieliśmy. Ustawa o emeryturach i rentach z FUS pozwala wtedy policzyć kapitał jeszcze raz, z uwzględnieniem tych nowych dowodów o zarobkach.
ZUS przyjmuje formularz EKP w każdej placówce, przez Platformę Usług Elektronicznych, a także zwykłą pocztą… a do wniosku o emeryturę dołączamy go najpóźniej razem z wnioskiem o samo świadczenie.
Najczęstsze pytania
Kapitał początkowy — co to jest?
To odtworzona wartość pieniężna składek i okresów pracy sprzed 1999 roku. ZUS dolicza ją do podstawy wymiaru emerytury, więc realnie podnosi jej wysokość. Dotyczy osób urodzonych po 31 grudnia 1948 roku.
Kapitał początkowy — komu przysługuje?
Przysługuje osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 roku, które pracowały lub opłacały składki przed 1 stycznia 1999 roku. Liczą się okresy składkowe i nieskładkowe sprzed reformy emerytalnej. Wniosek można złożyć niezależnie od daty rozpoczęcia pracy.
Kapitał początkowy — jakie dokumenty są potrzebne?
Potrzebne są świadectwa pracy, zaświadczenia o zarobkach (druk Rp-7), legitymacja ubezpieczeniowa oraz dokumenty potwierdzające okresy nieskładkowe, np. naukę czy służbę wojskową. Im pełniejsza dokumentacja sprzed 1999 roku, tym wyższy kapitał. Brakujące dane można uzupełnić z archiwów.
Kapitał początkowy — jaki druk i jak złożyć wniosek?
Składa się wniosek na druku EKP wraz z formularzem ERP-6 i dokumentami potwierdzającymi pracę. Wniosek można złożyć w placówce ZUS, pocztą lub elektronicznie przez PUE/eZUS. W 2026 roku ZUS przyjmuje wnioski na bieżąco, bez terminu granicznego.
Kapitał początkowy — do kiedy trzeba złożyć dokumenty?
Nie ma sztywnego terminu — wniosek można złożyć w dowolnym momencie przed przyznaniem emerytury. Warto jednak zrobić to wcześniej, by spokojnie skompletować dokumenty sprzed 1999 roku. Można też wnioskować o ponowne przeliczenie, gdy pojawią się nowe dowody zarobków.
Kapitał początkowy a emerytura — jak wpływa na jej wysokość?
Kapitał początkowy zwiększa podstawę obliczenia emerytury, bo uzupełnia konto o wartość pracy sprzed 1999 roku. Po waloryzacji jego wartość rośnie z roku na rok. Brak ustalonego kapitału oznacza zaniżoną emeryturę.