No i tak — temat zachowku wraca do nas częściej, niż byśmy chcieli, zwykle wtedy, kiedy w rodzinie nagle robi się nerwowo wokół spadku. Więc usiądźmy na chwilę i rozłóżmy to po ludzku. W 2026 roku wysokość zachowku wciąż wyznacza art. 991 Kodeksu cywilnego, a reguła jest w sumie prosta: uprawnionemu należy się połowa udziału, jaki przypadłby mu przy dziedziczeniu ustawowym, a tylko w dwóch sytuacjach — dwie trzecie. I co ważne, przepis się nie zmienił w tegorocznym tekście jednolitym kodeksu, ogłoszonym jako Dz.U. 2025 poz. 1071.
Ustawa wymienia trzy kategorie osób uprawnionych… no dobra, trzy. „Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się […] dwie trzecie wartości udziału spadkowego […] w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)” — stanowi art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego. Czyli roszczenie nie należy się każdemu krewnemu, raczej wyłącznie temu, kto dziedziczyłby, gdyby zmarły nie zostawił testamentu.
Ile wynosi zachowek 2026 — połowa czy dwie trzecie
Tę stawkę dwóch trzecich kodeks rezerwuje akurat dla dwóch grup. Wyższy zachowek przysługuje uprawnionemu trwale niezdolnemu do pracy oraz zstępnemu, który w chwili otwarcia spadku jest małoletni. Wobec całej reszty obowiązuje połowa udziału ustawowego.
Punktem odniesienia ciągle zostaje udział, który dana osoba dostałaby przy dziedziczeniu ustawowym. Weźmy taki przykład: jeżeli po zmarłym dziedziczyłoby z ustawy dwoje dzieci po połowie, a spadkodawca cały majątek zapisał jednemu z nich, to drugie może żądać połowy ze swojej połowy — czyli jednej czwartej wartości spadku. No i do tej podstawy dolicza się jeszcze wartość niektórych darowizn poczynionych za życia.
Jak dochodzić roszczenia i co zmieniła nowelizacja
Zachowek przybiera postać roszczenia pieniężnego, które kierujemy do spadkobiercy, zapisobiercy windykacyjnego albo obdarowanego. I jak to wygląda w praktyce — uprawniony najpierw wzywa zobowiązanego do zapłaty, a gdy ten się stawia okoniem i odmawia, składa pozew do sądu i musi wykazać wartość spadku.
Od nowelizacji, która weszła w życie 22 maja 2023 roku, dłużnik dostał trochę narzędzi, żeby ten ciężar wypłaty jakoś tam złagodzić. Wprowadzony wtedy art. 997¹ pozwala sądowi rozłożyć należność na raty, odroczyć termin albo, zupełnie wyjątkowo, ją obniżyć. „Obowiązany do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku może żądać odroczenia terminu jego płatności, rozłożenia go na raty, a w wyjątkowych przypadkach – jego obniżenia” — brzmi art. 997¹ § 1 Kodeksu cywilnego.
Tyle że terminy spłaty ustawodawca i tak ograniczył. Raty nie mogą rozciągać się łącznie na dłużej niż pięć lat, a w przypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd może wydłużyć ten okres najwyżej do dziesięciu lat. Portal Prawo.pl wskazywał zresztą przy okazji zmian, że nowe przepisy „mają chronić spadkobierców przed koniecznością natychmiastowej sprzedaży odziedziczonego majątku”.
Kiedy roszczenie o zachowek się przedawnia
Tu uwaga — termin liczy się od konkretnego zdarzenia, a nie od samej śmierci spadkodawcy. „Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku […] przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu” — stanowi art. 1007 § 1 Kodeksu cywilnego.
Trochę inaczej biegnie ten termin wobec obdarowanego. Roszczenie przeciwko osobie zobowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej darowizny lub zapisu windykacyjnego przedawnia się po pięciu latach od otwarcia spadku — a więc od dnia śmierci spadkodawcy.
I jeszcze jedno na koniec… ten pięcioletni termin obowiązuje dla roszczeń powstałych po 23 października 2011 roku; wcześniej wynosił trzy lata.
Najczęstsze pytania
Ile wynosi zachowek w 2026 roku?
Co do zasady zachowek to połowa (1/2) udziału, jaki przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Wyjątkowo wynosi dwie trzecie (2/3) tego udziału — gdy uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy.
Komu przysługuje zachowek?
Zachowek należy się najbliższym pominiętym w testamencie: zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, gdyby dziedziczyli z ustawy. Rodzeństwu ani dalszej rodzinie zachowek nie przysługuje.
Ile procent wynosi zachowek?
To 50% udziału spadkowego z dziedziczenia ustawowego, a w przypadku osób małoletnich i trwale niezdolnych do pracy — około 66,6%, czyli 2/3. Procent liczy się od udziału, a nie od całej masy spadkowej.
Jak obliczyć zachowek po rodzicach?
Najpierw ustal udział, jaki przypadłby dziecku przy dziedziczeniu ustawowym, potem pomnóż go przez 1/2 (lub 2/3) i przez wartość czystej masy spadkowej. Do masy dolicza się też niektóre darowizny poczynione przez spadkodawcę.
Kiedy zachowek się przedawnia?
Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat. Termin liczy się od ogłoszenia testamentu, a w razie braku testamentu — od otwarcia spadku, czyli od dnia śmierci spadkodawcy.
Czy zachowek przysługuje od darowizny?
Tak, do podstawy zachowku dolicza się darowizny uczynione przez spadkodawcę. Jeśli majątek został rozdany za życia, uprawniony może żądać zachowku także od obdarowanego, gdy spadek nie wystarcza na jego pokrycie.