Za sam wniosek o dział spadku sąd w 2026 roku weźmie od nas 500 zł — chyba że dorzucimy zgodny projekt podziału, to wtedy schodzimy do 300 zł. Taką stawkę wyznacza art. 51 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. I w sumie to jest pierwsza liczba, którą rodzeństwo dzielące mieszkanie po rodzicach powinno mieć w głowie, zanim w ogóle ruszy do notariusza albo na salę sądową.

No i prawo daje nam dwie drogi. „Dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców” — tak mówi art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego. A różnica jest całkiem praktyczna. Umowa wymaga, żeby wszyscy się zgadzali, co do jednego. Sąd natomiast może uruchomić jedna osoba… nawet jeśli reszta jest na nie.

Dział spadku 2026 u notariusza — tylko przy pełnej zgodzie

Tutaj sprawa jest prosta: notariusz zadziała tylko wtedy, gdy wszyscy spadkobiercy dogadają się, kto co bierze i kto komu dopłaca. Wystarczy, że jedna osoba się sprzeciwi i akt po prostu nie powstanie. A jak w spadku jest mieszkanie albo dom, to tej formy raczej nie obejdziemy. „Jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowa o dział powinna być zawarta w formie aktu notarialnego” — przewiduje art. 1037 § 2 Kodeksu cywilnego.

Ile zapłacimy u notariusza, zależy od wartości tego, co dzielimy, a wynika to z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Czyli tak: przy majątku o wartości od 60 tys. do miliona złotych taksa to 1010 zł plus 0,4 proc. od nadwyżki ponad 60 tys. zł. No i do tego dochodzi jeszcze 23 proc. VAT oraz opłaty za wypisy aktu.

Rozporządzenie wyznacza akurat też górny pułap. Taksa za dział spadku nie może przekroczyć 10 tys. zł, a między osobami najbliższymi — 7,5 tys. zł, i w obu przypadkach liczymy to jeszcze przed doliczeniem podatku. Więc przy droższych nieruchomościach rachunek u notariusza idzie w tysiące, a sąd w tym samym czasie bierze stałą opłatę, niezależnie od wartości.

Sąd droższy w czasie, tańszy w opłatach

Z sądem jest tak, że trwa to dłużej, bo czasem spadkobiercy kłócą się o wycenę i o to, komu przypadnie konkretna rzecz. Ale sama opłata zostaje niska. Gdy wniosek o dział spadku łączy się ze zniesieniem współwłasności, opłata stała rośnie do 1000 zł, a przy zgodnym projekcie podziału i zniesienia współwłasności spada do 600 zł — to też na podstawie art. 51 ustawy o kosztach sądowych.

No i do tego dochodzą koszty, których w żadnym cenniku tak wprost nie zobaczysz. Jeśli strony nie zgadzają się co do wartości nieruchomości, sąd powołuje biegłego rzeczoznawcę, a jego opinia potrafi kosztować od kilkuset do kilku tysięcy złotych. Te wydatki ponoszą uczestnicy postępowania.

Resort sprawiedliwości na stronach Ministerstwa Sprawiedliwości podpowiada, że spadkobiercy mogą najpierw przeprowadzić stwierdzenie nabycia spadku, a dopiero potem jego dział — czyli to są dwa odrębne etapy. Pierwszy ustala, kto i w jakim udziale dziedziczy. A drugi rozdziela już konkretne rzeczy między te osoby.

W praktyce cały wybór sprowadza się do jednego pytania: czy spadkobiercy są zgodni, czy nie. Jak wszyscy się dogadują, to szybszy i wygodniejszy będzie notariusz — choć przy cennej nieruchomości też i droższy. A gdy tej zgody brakuje, zostaje nam właściwie tylko sąd, który rozstrzygnie spór nawet wbrew części rodziny. Wniosek o dział spadku składamy w sądzie rejonowym właściwym dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.