Wyobraź sobie, że ktoś z naszych bliskich rzucił kiedyś pracę, bo trzeba było zająć się malutkim dzieckiem… i to było jeszcze przed 1999 rokiem. No i właśnie takie osoby mogą dziś wystąpić o przeliczenie emerytury za opiekę nad dzieckiem — i całkiem często to świadczenie realnie podskakuje. ZUS dolicza wtedy do kapitału początkowego okresy urlopu wychowawczego i urlopu bezpłatnego, a liczy je teraz korzystniej niż jeszcze kilkanaście lat temu.
Podstawą jest tu ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. I tak — zgodnie z art. 7 pkt 5 do okresów nieskładkowych zalicza się „przypadające przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresy urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi”. Brzmi sztywno, wiem, ale za chwilę rozłożymy to na czynniki pierwsze.
Ile lat opieki liczy ZUS
Tu akurat limity są twarde, nie ma co liczyć na elastyczność. Za jedno dziecko można dorzucić maksymalnie trzy lata, a w sumie — niezależnie od tego, ile mamy dzieci — nie więcej niż sześć lat. No i są jeszcze dodatkowe trzy lata, ale tylko wtedy, jeśli dziecko z powodu stanu zdrowia miało prawo do zasiłku pielęgnacyjnego.
Liczy się przy tym opieka nad dzieckiem do czwartego roku życia. I teraz najważniejsze dla wysokości świadczenia: te okresy ZUS przelicza po 1,3 proc. podstawy wymiaru za każdy rok. Kiedyś było inaczej, traktowano je łagodniej… czyli jako zwykłe okresy nieskładkowe, po 0,7 proc. Czujesz różnicę?
„Za okresy nieświadczenia pracy z powodu opieki nad dzieckiem przyjmujemy 1,3 proc. podstawy wymiaru, tak jak za okresy składkowe” — wyjaśnia ZUS w informacji o ustalaniu kapitału początkowego. No i właśnie ta zmiana sprawia, że przeliczenie po latach bywa po prostu opłacalne.
Kiedy wniosek realnie podniesie świadczenie
Tylko nie ma co się oszukiwać — nie każdemu się to opłaci. Najwięcej zyskują raczej osoby, którym kapitał początkowy ustalano jeszcze według starych zasad, a okresy wychowawcze policzono wtedy po niższej stawce albo w ogóle je pominięto, bo brakowało dokumentów.
Dlatego warto sięgnąć po decyzję ZUS o ustaleniu kapitału początkowego i po prostu sprawdzić, czy te lata opieki w ogóle się w niej znalazły. Jak ich nie ma — to przeliczenie jest najbardziej uzasadnione, tu raczej nie ma o czym dyskutować. Z drugiej strony osoby, które wciąż pracują i mają już ustalony kapitał, nie muszą się specjalnie spieszyć… ZUS i tak uwzględni wszystkie zmiany automatycznie przy ustalaniu emerytury.
Jak złożyć wniosek o przeliczenie
No dobra, to jak się za to zabrać. Wniosek o ponowne ustalenie kapitału początkowego składamy na druku ZUS Kp-3, dostępnym w każdej placówce i na stronie zus.pl. Do wniosku trzeba dorzucić dowody opieki, a mianowicie: świadectwo pracy z adnotacją o urlopie wychowawczym, akty urodzenia dzieci, no i w razie potrzeby jakieś oświadczenia.
ZUS na wydanie decyzji ma 60 dni od złożenia kompletnego wniosku. I jedna rzecz, o której łatwo zapomnieć: jeśli świadczenie wzrośnie, wyższą kwotę wypłaca się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek — czyli bez wyrównania wstecz za poprzednie lata.
„Emeryturę przeliczamy od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek” — przypomina ZUS i właściwie podpowiada, że zwłoka oznacza po prostu później naliczoną podwyżkę. Im dłużej zwlekamy, tym dłużej czekamy na te dodatkowe pieniądze.
A jak to wygląda w praktyce? No więc przy świadczeniu rzędu 2400 zł brutto dopisanie kilku lat opieki po 1,3 proc. podnosi wypłatę najczęściej o kilkadziesiąt złotych miesięcznie, choć w skrajnych przypadkach ta różnica bywa większa. Druk Kp-3 ZUS przyjmuje w placówkach oraz przez Platformę Usług Elektronicznych — wybierasz, jak ci wygodniej.
Najczęstsze pytania
Komu opłaca się przeliczenie emerytury za opiekę nad dzieckiem?
Najczęściej osobom, które przed 1999 r. przerwały pracę z powodu opieki nad małym dzieckiem. ZUS dolicza wtedy okresy urlopu wychowawczego do kapitału początkowego, co może realnie podnieść świadczenie. Warto sprawdzić, bo przeliczenie jest dziś korzystniejsze niż kilkanaście lat temu.
Jak złożyć wniosek o przeliczenie emerytury za opiekę nad dzieckiem?
Składa się wniosek na formularzu ERPO (przeliczenie emerytury) wraz z dokumentami potwierdzającymi urlop wychowawczy lub bezpłatny. Można go złożyć w placówce ZUS, listownie albo przez PUE/eZUS. ZUS przeliczy świadczenie i wyda decyzję.
Jakie dokumenty są potrzebne do przeliczenia emerytury za opiekę nad dzieckiem?
Potrzebne są dowody na okres opieki: świadectwo pracy z wpisem o urlopie wychowawczym lub bezpłatnym, akt urodzenia dziecka oraz zaświadczenie od pracodawcy. Jeśli zakład już nie istnieje, dokumenty można uzyskać z archiwum przechowującego akta osobowe.
Ile można zyskać na przeliczeniu emerytury za opiekę nad dzieckiem?
Kwota zależy od długości okresu opieki i wysokości dotychczasowego kapitału początkowego, więc jest indywidualna. U części osób to kilkadziesiąt złotych miesięcznie, u innych więcej. Najlepiej poprosić ZUS o wyliczenie hipotetyczne przed złożeniem wniosku.
Czy urlop wychowawczy wlicza się do emerytury?
Tak, okresy urlopu wychowawczego są okresami nieskładkowymi i zwiększają kapitał początkowy. Po przeliczeniu według aktualnych zasad mogą podnieść wysokość emerytury. Dlatego warto wystąpić o ponowne ustalenie świadczenia.
Od kiedy ZUS wypłaci wyższą emeryturę po przeliczeniu?
Podwyższone świadczenie przysługuje zwykle od miesiąca, w którym złożono wniosek o przeliczenie. Dlatego nie warto zwlekać ze złożeniem dokumentów. ZUS ma na wydanie decyzji co do zasady 30 dni od wyjaśnienia sprawy.