Na koniec 2025 roku numer PESEL zastrzegło sobie ponad 7,5 miliona obywateli i… wydawałoby się, że dużo. A jednak ponad 25 milionów dorosłych Polaków wciąż tego nie zrobiło — mimo że ta blokada jest darmowa i działa od czerwca 2024 roku. A robi sporo, bo ma utrudniać wyłudzanie kredytów na nasze dane. No i co ważne, wszystko dzieje się w czasie rzeczywistym. Cały mechanizm opiera się akurat na ustawie z dnia 7 lipca 2023 roku o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości.

Tu nie ma co kombinować, ile to kosztuje. Serwis gov.pl, który prowadzi Ministerstwo Cyfryzacji, pisze wprost: „Usługa jest bezpłatna”. I jeszcze dorzuca, że blokada wchodzi od ręki — „Usługa będzie zrealizowana od razu”. Czyli zero czekania.

Zastrzeżenie numeru PESEL 2026 — gdzie i jak

Zastrzec numer możemy raczej na trzy sposoby. Pierwszy to aplikacja mObywatel 2.0 — wchodzimy, wybieramy usługę, logujemy się i tyle. Drugi to strona gov.pl, tylko że tu obsługujemy się profilem zaufanym. A trzeci… no i trzeci to klasyka, czyli wizyta w dowolnym urzędzie gminy, gdzie urzędnik najpierw sprawdzi, czy faktycznie jesteśmy tym, za kogo się podajemy.

I teraz ważna rzecz — ta blokada wcale nie jest na zawsze, bo w każdej chwili możemy ją cofnąć. System pozwala zdjąć zastrzeżenie bezterminowo albo — jak to ładnie opisuje gov.pl — „określić datę i godzinę, kiedy system automatycznie zastrzeże ponownie twój numer PESEL”. Cofnięcie też jest za darmo i też działa od razu, w czasie rzeczywistym, w sumie nawet w nocy i w dni wolne.

Co blokada faktycznie zatrzymuje

Od 1 czerwca 2024 roku banki, firmy pożyczkowe, notariusze no i operatorzy telekomunikacyjni muszą sprawdzić w rejestrze państwowym, czy numer klienta przypadkiem nie jest zastrzeżony. I teraz najlepsze: jeśli taka instytucja zignoruje aktywną blokadę i mimo wszystko da komuś kredyt na wyłudzone dane, to poszkodowany za ten dług nie odpowiada.

Weryfikacja obejmuje też operacje gotówkowe. Bank musi sprawdzić status numeru, zanim wypłacimy w oddziale kwotę przekraczającą 12 900 złotych. I tak samo jest przy zmianie umowy kredytowej, jeśli ta zmiana skutkuje wzrostem zadłużenia.

Ale uwaga, jest druga strona medalu. Aktywne zastrzeżenie potrafi nam zablokować zwykłe, w pełni legalne rzeczy — no właśnie taką wypłatę większej sumy w placówce czy podniesienie limitu na karcie kredytowej. Dlatego jak planujemy wizytę w banku, to zastrzeżenie trzeba zdjąć z wyprzedzeniem — mniej więcej co najmniej 30 minut wcześniej.

Dwa miliony nowych blokad w rok

To, jak szybko sięgamy po to zabezpieczenie, wyraźnie przyspieszyło. Liczba zastrzeżonych numerów urosła z 5,4 miliona do ponad 7,5 miliona w ciągu dwunastu miesięcy. Czyli skok o jakieś dwa miliony, a eksperci wiążą to raczej z kolejnymi głośnymi wyciekami danych — co w sumie ma sens.

Tyle że ta cała masa niezabezpieczonych numerów wciąż trochę niepokoi. Bo brak blokady oznacza, że jak ktoś ukradnie nam tożsamość, to my musimy udowadniać, że to nie my zaciągnęliśmy zobowiązanie — i ten ciężar spada akurat na okradzionego. Sam tekst ustawy z 7 lipca 2023 roku znajdziemy w bazie ISAP, a samą blokadę włączymy w kilkadziesiąt sekund w mObywatelu.

Resort cyfryzacji jeszcze raz przypomina, że i zastrzeżenie, i jego cofnięcie są darmowe — niezależnie od tego, ile razy to robimy.