No i umówmy się — spóźnić się z PIT-em albo z zapłatą podatku może się przytrafić każdemu z nas, akurat w najmniej odpowiednim momencie. I tu dobra wiadomość: w 2026 roku wciąż da się uniknąć grzywny, jeśli sami pójdziemy do skarbówki i powiemy „słuchajcie, nawaliłem”, zanim ona sama to wykryje. Służy do tego czynny żal — instytucja z art. 16 Kodeksu karnego skarbowego, którą w sumie składamy w kilka minut przez e-Urząd Skarbowy.

A co do skutku, to przepis jest naprawdę jednoznaczny. „Nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ powołany do ścigania” — tak brzmi art. 16 § 1 Kodeksu karnego skarbowego. Chodzi o takie zwykłe, życiowe sytuacje, a mianowicie: nie złożyliśmy w terminie deklaracji, nie ujawniliśmy przychodu, mamy zaległy podatek albo nieopłaconą zaliczkę.

Tylko że samo przyznanie się… to za mało. Ustawa stawia tu twardy warunek finansowy. „Przepis § 1 stosuje się tylko wtedy, gdy w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ postępowania przygotowawczego uiszczono w całości wymagalną należność publicznoprawną uszczuploną popełnionym czynem zabronionym” — wskazuje § 2 tego samego artykułu. Czyli zaległy podatek musimy dopłacić, i to razem z odsetkami za zwłokę.

No i najważniejszy jest moment. Czynny żal działa raczej tylko wtedy, kiedy wyprzedzimy urząd. Bo zawiadomienie jest bezskuteczne, jeśli złożymy je „w czasie, kiedy organ ścigania miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o popełnieniu przestępstwa skarbowego” oraz „po rozpoczęciu przez organ ścigania czynności służbowej, w szczególności przeszukania, czynności sprawdzającej lub kontroli zmierzającej do ujawnienia przestępstwa skarbowego” — tak stanowi § 5. Mówiąc krótko: jak fiskus zapuka pierwszy, to na żal jest już za późno.

A stawka bywa naprawdę wysoka. Za wykroczenie skarbowe grzywna w 2026 roku sięga od jednej dziesiątej do dwudziestokrotności minimalnego wynagrodzenia, a przy tych poważniejszych przestępstwach skarbowych liczona jest w stawkach dziennych i może iść w setki tysięcy złotych. I tu cała siła czynnego żalu — jak nam się uda, to zdejmuje tę odpowiedzialność w całości.

Co ciekawe, formularz nie ma żadnego urzędowego wzoru. Ale pismo i tak musi wskazywać, kto je składa, jaki czyn popełniliśmy i w jakich okolicznościach, no i deklarować, że naprawimy to uchybienie — czyli dopłatę należności z odsetkami albo złożenie zaległej deklaracji. Takie zawiadomienie kierujemy do naczelnika właściwego urzędu skarbowego.

I dobra wiadomość, bo od kilku lat mamy drogę w pełni elektroniczną. Czynny żal wysyłamy przez e-Urząd Skarbowy na podatki.gov.pl albo na adres do e-Doręczeń danego urzędu. A po wysłaniu pobieramy w serwisie Urzędowe Poświadczenie Odbioru, które jest dowodem, że pismo poszło w terminie.

Weźmy taki przykład z życia: przedsiębiorca zapomniał o JPK_V7 i orientuje się jakieś tydzień po terminie. No to składa zaległy plik, dopłaca ewentualny VAT z odsetkami, a potem wysyła czynny żal przez e-Urząd Skarbowy — i grzywny unika, o ile tylko urząd wcześniej nie wszczął wobec niego kontroli.