Od pierwszego stycznia 2026 znów się zaczęło — w kolejnych województwach nie odpalisz już starego kotła ot tak, bo za palenie w nim możesz dostać grzywnę nawet do 5000 zł. No i wszystko zależy od tego, gdzie mieszkasz, bo to wojewódzkie uchwały antysmogowe ustalają terminy, a one różnią się region po regionie.
Wymiana kopciucha 2026 — terminy zależą od województwa
W większości regionów termin na pozbycie się kotłów pozaklasowych minął 31 grudnia 2025 roku. Czyli od początku 2026 taki piec robi się po prostu nielegalny… i tyle.
Ale to nie wszędzie wygląda tak samo. W śląskim zakaz objął wszystkie kotły pozaklasowe, bez znaczenia ile mają lat. Na Podkarpaciu od 1 stycznia 2026 roku nie wolno używać kotłów bezklasowych na węgiel i drewno — choć tu akurat urządzenia klasy 3 i 4 możesz jeszcze odpalać do końca 2027 roku. A w lubelskim na wymianę kotłów klasy 3 i 4 mieszkańcy mają czas do 31 grudnia 2026 roku. No więc zanim cokolwiek zrobisz, raczej sprawdź swoją uchwałę.
I tu robi się ciekawie, bo egzekucja przepisów wchodzi w nową fazę. Kontrole prowadzą straż gminna, straż miejska oraz policja, a funkcjonariusze mogą wejść na posesję i po prostu sprawdzić, czym właściciel pali.
Mandat do 500 zł, grzywna sądowa do 5000 zł
Skąd te kary? No z kodeksu wykroczeń. „Od 1 stycznia 2026 r. każde rozpalenie w urządzeniu niespełniającym wymogów uchwały traktowane jest jako wykroczenie” — informują samorządy odpowiedzialne za kontrole. Czyli wystarczy, że odpalisz nie ten piec, co trzeba.
Na miejscu funkcjonariusz może ci wystawić mandat do 500 zł. A jak sprawa trafi do sądu, to grzywna wynosi już „od 20 zł do 5000 zł”, i co gorsza — kary mogą być nakładane wielokrotnie. Portal prawo.pl zwraca przy tym uwagę, że skuteczność tego wszystkiego zależy w sumie od liczby strażników w danej gminie, bo „uchwały antysmogowe zakazują palenia w kopciuchach, ale te nadal będą dymić”. No i właśnie w tym tkwi problem.
Dofinansowanie dla emeryta z Czystego Powietrza
Ale spokojnie, bo równolegle z karami działa coś dla nas — program Czyste Powietrze prowadzony przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W 2026 roku dotacja na wymianę źródła ciepła i termomodernizację domu jednorodzinnego sięga 66 000 zł w poziomie podstawowym, 99 000 zł w podwyższonym i 136 200 zł w najwyższym. A przy kompleksowej termomodernizacji z gruntową pompą ciepła maksymalna kwota rośnie aż do 170 100 zł.
Kto może liczyć na co? No więc o poziom podstawowy mogą ubiegać się właściciele domów, których roczny dochód nie przekracza 135 000 zł. A najuboższe gospodarstwa w najwyższym poziomie mogą dostać zwrot niemal całości kosztów — czyli prawie wszystko z głowy.
I teraz najważniejsze, jeśli jesteś emerytem bez oszczędności na start: kluczowa jest opcja prefinansowania. „Do 50 proc. przyznanej dotacji trafia bezpośrednio na konto wykonawcy” jeszcze zanim ruszą prace — tak wynika z zasad programu. Resztę dostajesz po zakończeniu inwestycji. Szczegóły dofinansowania dla seniora różnią się jednak w zależności od progu dochodowego, więc tu też trzeba mniej więcej dopasować do swojej sytuacji.
A gdzie z tym wszystkim iść? Wnioski przyjmują wojewódzkie fundusze ochrony środowiska oraz gminne punkty konsultacyjne programu Czyste Powietrze.
Najczęstsze pytania
Do kiedy trzeba wymienić kopciucha w 2026 roku?
Terminy ustalają wojewódzkie uchwały antysmogowe i różnią się regionalnie. W większości województw obowiązek pozbycia się kotłów pozaklasowych minął 31 grudnia 2025 roku, więc od 1 stycznia 2026 ich używanie jest już zakazane.
Jaka jest kara za palenie w kopciuchu w 2026 roku?
Za palenie w niedozwolonym kotle grozi mandat do 500 zł, a w przypadku sprawy w sądzie grzywna nawet do 5000 zł. Wysokość kary zależy od decyzji kontrolującego i okoliczności.
Czy emeryt może dostać dofinansowanie do wymiany pieca?
Tak, emeryt może skorzystać z programu Czyste Powietrze, gdzie wysokość dotacji zależy od dochodu. Przy niskiej emeryturze można otrzymać podwyższone lub najwyższe dofinansowanie pokrywające większość kosztów wymiany.
Ile kosztuje wymiana kopciucha na nowy kocioł?
Koszt zależy od rodzaju nowego źródła ciepła – kocioł gazowy lub pompa ciepła to wydatek od kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Dzięki dotacjom z Czystego Powietrza realny koszt może być znacznie niższy.
Które województwa zakazują kopciuchów od 2026 roku?
Zakaz wynika z uchwał antysmogowych i obejmuje większość województw, m.in. śląskie, małopolskie, mazowieckie i wielkopolskie. Dokładny termin trzeba sprawdzić w uchwale dla swojego regionu, bo daty się różnią.
Kto kontroluje, czym palę w piecu?
Kontrole prowadzą strażnicy miejscy, gminni oraz upoważnieni urzędnicy. Mogą sprawdzić rodzaj kotła, a także pobrać próbkę popiołu, by zweryfikować, czym ogrzewasz dom.