Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej w 2026 roku w większości placówek przekracza 6 tysięcy złotych, a w części dużych miast sięga znacznie wyżej. W Domu Pomocy Społecznej Pracownika Oświaty w Warszawie stawka na ten rok wynosi 10 687,45 zł miesięcznie. Konkretną kwotę dla każdej placówki ustala organ prowadzący i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym najpóźniej do 31 marca.

Wiem, o czym pewnie teraz myślisz — bo sam tak miałem, gdy pierwszy raz zobaczyłem te liczby. Tyle? Co miesiąc? No więc spokojnie, bo to wcale nie znaczy, że całą tę sumę z własnej kieszeni wykłada senior albo jego rodzina. Zasady dzielenia tego rachunku reguluje ustawa o pomocy społecznej (Dz.U. 2026 poz. 639, tekst jednolity). Artykuł 61 wskazuje trzech płatników i ich kolejność. I właśnie tę kolejność po kolei sobie rozłożymy.

Jako pierwszy płaci sam mieszkaniec. „Mieszkaniec domu — nie więcej niż 70% swojego dochodu” — stanowi art. 61 ust. 2 ustawy. Czyli te pozostałe 30% emerytury czy renty zostaje seniorowi do dyspozycji, na jego własne sprawy. Weźmy świadczenie 2 800 zł brutto: wychodzi nam wtedy opłata jakieś 1 960 zł, a 840 zł pensjonariuszowi muszą zostać na własne potrzeby. No i tyle, dalej dokładać już nie musi.

Drugi w kolejności jest najbliższa rodzina — ale, i to ważne, tylko powyżej ustawowego progu zamożności. Obowiązek wnoszenia opłaty obejmuje „małżonka, zstępnych przed wstępnymi” i uruchamia się dopiero wtedy, gdy dochód przekracza 300% kryterium dochodowego. Dla osoby samotnie gospodarującej to 3 030 zł, dla osoby w rodzinie 2 469 zł — to progi obowiązujące w 2026 roku, akurat po tym, jak kryterium dochodowe utrzymano na poziomie 1 010 zł i 823 zł.

Czyli rodzina dokłada się raczej tylko z tej nadwyżki ponad próg… i nigdy poniżej niego. Ile dokładnie — to się zapisuje w umowie zawieranej z ośrodkiem pomocy społecznej. A gdy dochód krewnego mieści się poniżej 300% kryterium, no to formalnie nie ma obowiązku dokładania ani złotówki. W sumie proste.

Koszt pobytu w DPS dzieli się na trzy strony

Resztę rachunku domyka gmina. „Gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej — w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby” — precyzuje art. 61. Czyli to samorząd ponosi najwyższy ciężar, w wielu przypadkach, jeśli emerytura seniora jest niska, a rodzina nie przekracza progu.

A jak to wygląda od strony papierkowej? Zaczynamy w ośrodku pomocy społecznej właściwym dla miejsca zamieszkania. Wniosek może złożyć sam zainteresowany albo jego przedstawiciel ustawowy, a potem pracownik socjalny przeprowadza wywiad środowiskowy i kompletuje dokumentację medyczną. Decyzję o skierowaniu i o odpłatności wydaje gmina.

Jak placówka jest o zasięgu powiatowym, to dochodzi jeszcze jedna decyzja — tę wydaje starosta. A ile się czeka na miejsce? To już zależy od tego, ile akurat jest wolnych łóżek w danym typie domu — bo prowadzi się osobne profile dla osób w podeszłym wieku, przewlekle somatycznie chorych oraz osób z chorobami psychicznymi.

Samorządy przypominają jeszcze jedną rzecz: stawki na 2026 rok liczone są od rzeczywistych wydatków placówek w roku poprzednim, no i dlatego rosną mniej więcej wszędzie. Aktualną kwotę dla konkretnego DPS publikuje wojewódzki dziennik urzędowy danego regionu. A termin ogłoszenia tegorocznych stawek upłynął 31 marca 2026 roku.