Posiadacz konta w banku może wskazać, kto po jego śmierci odbierze pieniądze z rachunku poza postępowaniem spadkowym, a w 2026 roku kwota takiego przekazania sięga ponad 191 tys. zł. Tak wynika z art. 56 ustawy Prawo bankowe (tekst jednolity Dz.U. 2026.38), który reguluje tzw. dyspozycję wkładem na wypadek śmierci.

Wyobraź sobie taką sytuację: ktoś umiera, a jego oszczędności miesiącami wiszą gdzieś w zawieszeniu, bo trwa spadek. No i właśnie po to, żeby tego uniknąć, wymyślono coś takiego jak dyspozycja wkładem na wypadek śmierci. W skrócie: za życia mówisz bankowi, kto ma dostać twoje pieniądze z konta, jak ciebie już zabraknie — i ta osoba dostaje je z pominięciem całej spadkowej procedury. W 2026 roku można w ten sposób przekazać ponad 191 tys. zł. A wszystko to siedzi w art. 56 ustawy Prawo bankowe (tekst jednolity Dz.U. 2026.38).

Tylko że to nie działa dla każdego, kogo sobie akurat wybierzemy. Przepis pozwala wypłacić te środki wyłącznie — i tu cytuję dokładnie jego treść — „małżonkowi, wstępnym, zstępnym lub rodzeństwu” posiadacza rachunku. Czyli partner, z którym żyjesz bez ślubu, dalsza rodzina albo dobry znajomy… nie, oni z tej drogi nie skorzystają. Nawet jeśli wpiszesz ich do dyspozycji, bank i tak im nie wypłaci.

Górną granicę wypłaty wyznacza taki wskaźnik, który Główny Urząd Statystyczny ogłasza co miesiąc. Ustawa mówi to wprost: wypłacona suma „nie może być wyższa niż dwudziestokrotne przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku” za ostatni miesiąc przed śmiercią właściciela konta. Brzmi sztywno, ale w praktyce chodzi po prostu o pomnożenie jednej liczby razy dwadzieścia.

I tu konkrety. Przeciętne wynagrodzenie w tym ujęciu wyniosło w grudniu 2025 roku 9 582,91 zł, tak podaje GUS. Mnożymy razy dwadzieścia i wychodzi nam limit na poziomie 191 658,20 zł — i tyle obowiązuje dla dyspozycji realizowanych na początku 2026 roku. Pamiętaj tylko, że wskaźnik zmienia się co miesiąc, więc dokładna granica zależy od tego, kiedy konkretnie nastąpiła śmierć.

Dyspozycję możemy złożyć do rachunku oszczędnościowego, oszczędnościowo-rozliczeniowego oraz do lokaty terminowej. Nie obejmie za to rachunków wspólnych ani firmowych. I jeszcze jedno: w każdej chwili można ją zmienić albo odwołać na piśmie, jakoś tam dowolnie często. A bank z własnej inicjatywy nie poinformuje o niej spadkobierców — sam tego nie zgłosi.

No i robi się ciekawie, kiedy ktoś ustanowił kilka dyspozycji w różnych bankach, a ich łączna suma przekroczyła limit. Ustawa rozstrzyga to bez żadnych ceregieli: „dyspozycja wydana później ma pierwszeństwo przed dyspozycją wydaną wcześniej”. Czyli bank realizuje tę najnowszą decyzję, a te wcześniejsze pokrywane są tylko do wyczerpania kwoty granicznej… i ani grosza więcej.

A co, jeśli osoby bliskie odebrały więcej, niż wynosił dopuszczalny pułap? Wtedy muszą tę nadwyżkę zwrócić spadkobiercom zmarłego. Tak samo zresztą jest wtedy, gdy pieniądze pobrano z naruszeniem tej zasady pierwszeństwa, o której przed chwilą pisaliśmy.

Najważniejszy jest tu jednak skutek prawny całej tej konstrukcji. Środki wypłacone na podstawie dyspozycji nie wchodzą do masy spadkowej — a to znaczy, że trafiają do wskazanej osoby z pominięciem testamentu i działu spadku. W ramach samej wypłaty nie są też obciążone długami spadkowymi.

Bank wypłaca pieniądze po przedstawieniu aktu zgonu i wykazaniu pokrewieństwa. Tyle że dyspozycja nie zwalnia nas z podatku — przekazana kwota podlega rozliczeniu według ustawy o podatku od spadków i darowizn. Najbliższa rodzina z tzw. grupy zerowej może co prawda skorzystać z pełnego zwolnienia, ale dopiero po spełnieniu warunków zgłoszenia. A sam wniosek o wypłatę odbiorca składa bezpośrednio w oddziale banku, który prowadzi rachunek.