No dobra, zacznijmy od czegoś, co pewnie znasz z rodziny albo z własnego podwórka: ktoś bierze „małą” pożyczkę, a po paru miesiącach okazuje się, że oddaje wielokrotnie więcej. I choć w 2026 roku maksymalne pozaodsetkowe koszty pożyczki wciąż nie mogą przekroczyć 45 procent całkowitej kwoty kredytu, to chwilówki i pożyczki pozabankowe dla seniora dalej są jednym z najczęstszych źródeł spirali zadłużenia… tej samej, przed którą ostrzegają UOKiK i Komisja Nadzoru Finansowego.

Tę granicę kosztów wyznacza art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim — ten, który obowiązuje po pełnym wejściu w życie ustawy antylichwiarskiej 1 stycznia 2024 roku. I tu akurat przepis nie owija w bawełnę, podaje wzór wprost: „MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%)” dla pożyczek spłacanych w co najmniej 30 dni, gdzie K to całkowita kwota kredytu, n to okres spłaty w dniach, a R liczba dni w roku. A jak produkt jest krótszy niż 30 dni, to mamy prostszy zapis: „MPKK = K x 5%”.

No i ten sam przepis wyznacza sufit dla wszystkich opłat poza odsetkami. „Pozaodsetkowe koszty kredytu nie mogą być wyższe od 45% całkowitej kwoty kredytu” — tak brzmi art. 36a ustawy. I to dotyczy w sumie wszystkiego: prowizji, opłat za przygotowanie umowy, kosztów dodatkowych i ubezpieczeń.

Dlaczego pożyczki pozabankowe dla seniora wciąż są pułapką

Problem w tym, że ten ustawowy limit niczego do końca nie rozwiązuje. Bo RRSO chwilówki liczy koszt w skali rocznej. I teraz uwaga: przy pożyczce na kilkanaście dni rzeczywista roczna stopa oprocentowania potrafi sięgać kilkuset procent, a w skrajnych przypadkach nawet kilku tysięcy. To zwykła matematyka — niewielka opłata naliczona za krótki okres, przeliczona na cały rok, robi się liczbą, która konsumenta zaskakuje raczej dopiero przy podpisie.

A najgorszy jest ten mechanizm rolowania długu. Firma widzi, że klient nie spłaci w terminie, no i proponuje przedłużenie spłaty — oczywiście za dodatkową opłatą. Pierwotna kwota dalej wisi do oddania, a kolejne koszty się nawarstwiają. I tak pożyczka rzędu 500 złotych potrafi w kilka miesięcy urosnąć do kilku tysięcy.

UOKiK daje konsumentom dwa twarde polecenia, jeszcze zanim cokolwiek podpiszemy. Pierwsze dotyczy legalności firmy — trzeba sprawdzić, „czy firma pożyczkowa lub pośrednik kredytowy widnieje w rejestrze Komisji Nadzoru Finansowego”. A drugie dotyczy ceny: konsument ma ustalić, „jaka jest rzeczywista roczna stopa oprocentowania (RRSO)” i dopiero wtedy się decydować.

Gdzie senior może szukać pomocy

Rejestr instytucji pożyczkowych prowadzi Komisja Nadzoru Finansowego, a podmiot spoza tego wykazu po prostu nie ma prawa udzielać pożyczek. Bezpłatne porady dla zadłużonych daje rzecznik finansowy oraz miejscy i powiatowi rzecznicy konsumentów. Działa też infolinia konsumencka prowadzona przez UOKiK, gdzie można sobie zweryfikować zapisy umowy.

Urząd przy okazji przypomina, że od 1 lipca maksymalne koszty pozaodsetkowe wróciły do wcześniejszego poziomu — po tym całym okresie obostrzeń covidowych. I jeszcze jedno: ustawa antylichwiarska nałożyła na pożyczkodawców obowiązek badania zdolności kredytowej, co w teorii ma blokować udzielanie chwilówek osobom bez realnej możliwości spłaty.

W praktyce to jednak… dalej my musimy się pilnować — ciężar weryfikacji wciąż spoczywa na pożyczkobiorcy. Dlatego rzecznicy radzą, żeby przed podpisem porównać całkowitą kwotę do zapłaty, a nie samą wysokość raty, i sprawdzić, czy w umowie nie ma opłat za usługi dodatkowe, czyli takie pakiety serwisowe czy „ekspresowa wypłata”.

A jak już coś pójdzie nie tak — wniosek o pomoc i skargę na nieuczciwego pożyczkodawcę przyjmuje rzecznik finansowy oraz właściwy miejscowo rzecznik konsumentów. Z kolei zgłoszenia praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów kierujemy do UOKiK.