Po rozwodzie rodziców dziadkowie wcale nie znikają z życia dziecka — i dobrze, bo prawo stoi tu po ich stronie. Bo zastanówmy się przez chwilę: ile razy słyszeliśmy, że babcia czy dziadek nagle „nie mają jak” zobaczyć wnuka, bo rodzice się rozeszli i posypała się cała reszta? No więc właśnie o tym dzisiaj. Dziadkowie zachowują prawo do osobistych kontaktów z wnukami, a jak już dochodzi do sporu, to sposób tych widzeń ustala sąd rejonowy — ten właściwy dla miejsca zamieszkania dziecka. Podstawą jest art. 113(6) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w brzmieniu z tekstu jednolitego ogłoszonego w Dz.U. 2026 poz. 236.

Cała sztuczka polega na tym, że ten przepis rozciąga reguły o kontaktach rodziców z dzieckiem na trochę szerszy krąg bliskich. Czyli stosuje się je odpowiednio — tak jak mówi ustawa — do kontaktów „rodzeństwa, powinowatych w linii prostej, a także innych osób, jeżeli sprawowały one przez dłuższy czas pieczę nad dzieckiem”. A dziadków obejmuje wprost, bez żadnego kombinowania.

I tu ciekawostka — bo sądy zajmowały się tym jeszcze zanim sam przepis w ogóle powstał. Sąd Najwyższy w uchwale z 14 czerwca 1988 r. (sygn. III CZP 42/88) przesądził, że „dziadkowie mogą żądać uregulowania osobistych kontaktów z wnukami, jeżeli leży to w interesie dzieci”. A cała sprawa wyszła akurat od babki, której matka dziecka nie pozwalała na spotkania poza miejscem zamieszkania wnuka. Czyli typowy, życiowy konflikt.

W uzasadnieniu sąd napisał mniej więcej tak, że rodzice powinni umożliwić dziecku kontakt z krewnymi, bo takie więzi „sprzyjają kontynuowaniu więzów wielopokoleniowej rodziny” i mają wpływ na rozwój dziecka. I co ważne — przez ponad dwie dekady polskie sądy orzekały o widzeniach z dziadkami właśnie na podstawie tego jednego orzeczenia. Dopiero potem ustawodawca wpisał całą regułę do kodeksu.

A jak już jesteśmy przy zakresie tych kontaktów, to wygląda on tak samo jak przy rodzicach. No i obejmuje sporo: odwiedziny i spotkania, zabieranie wnuka poza miejsce stałego pobytu, a do tego jeszcze rozmowy telefoniczne, przez komunikatory oraz zwykłą korespondencję. Sąd może ten katalog zawęzić albo poszerzyć — wszystko zależy, ale mierzone jest jedną miarą.

A tą miarą jest dobro dziecka. To ono rozstrzyga, a nie sama więź pokrewieństwa — czyli to, czy i w jakim wymiarze sąd w ogóle ustali te widzenia. Jeśli kontakt zagraża dziecku, to sąd może go ograniczyć albo wręcz zakazać, na podstawie art. 113(3) i art. 113(4) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

No dobra, a od czego się to wszystko zaczyna? Drogę otwiera wniosek o uregulowanie kontaktów z dzieckiem. Składamy go do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania wnuka, w trybie nieprocesowym. Uczestnikami postępowania są wtedy rodzice albo opiekunowie prawni dziecka.

Co do kosztów — opłata od wniosku jest stała i wynosi 100 zł, zgodnie z ustawą z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Potem, po przeprowadzeniu rozprawy, sąd wydaje postanowienie i w nim określa terminy, miejsce oraz formę widzeń. I co ważne — całe to postępowanie toczy się niezależnie od tego, z którym z rodziców dziecko mieszka po rozwodzie.

Tu jeszcze jedna rzecz: przepisy w ogóle nie różnicują dziadków ze strony matki i ze strony ojca. Uprawnienie przysługuje obu liniom na równych zasadach, koniec kropka. A zbliżony tryb obowiązuje też wtedy, gdy o kontakty występuje rodzeństwo dziecka — ale o tym akurat piszemy osobno, w omówieniu kontaktów rodzeństwa po rozwodzie rodziców.

I jeszcze coś, co w sumie warto wiedzieć: sąd może, na zgodny wniosek stron, skierować je do mediacji rodzinnej, a potem zatwierdzić zawartą tam ugodę co do harmonogramu widzeń. A sam wniosek o uregulowanie kontaktów przyjmuje po prostu biuro podawcze właściwego sądu rejonowego… i tyle, tak to mniej więcej wygląda od strony formalnej.