Pewnie znasz to uczucie — ktoś z bliskich nagle nie daje rady sam dojechać do przychodni, no i zaczynamy się zastanawiać, kto właściwie ma to wszystko ogarnąć. I tu od razu jedna rzecz, którą warto zapamiętać: bezpłatny transport sanitarny NFZ 2026 wciąż działa na jednej zasadzie — o przejeździe decyduje lekarz, a nie pacjent. Cała podstawa to art. 41 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a resztę, czyli te wszystkie detale, rozpisują komunikaty oddziałów Funduszu. Zlecenie wystawia lekarz ubezpieczenia zdrowotnego i to on odpowiada za jego realizację.

W przychodniach najczęściej pada akurat to jedno pytanie — kto w ogóle może taki dokument podpisać. I Fundusz odpowiada tu całkiem konkretnie. „Lekarz rodzinny (POZ) – gdy pacjent wymaga transportu, z miejsca zamieszkania (pobytu) do najbliższego świadczeniodawcy” — wskazuje poradnik pacjenta NFZ. No i nie tylko on, bo zlecenie wystawia też lekarz specjalista, kiedy leczenie jest kontynuowane w innej placówce, a do tego szpital — wtedy, gdy chorego trzeba przewieźć do innego ośrodka.

Najważniejsze, żeby załapać różnicę między przejazdem darmowym a takim częściowo płatnym. A o tym przesądza w sumie stan narządu ruchu. „Transport bezpłatny – przysługuje osobom z dysfunkcją narządu ruchu uniemożliwiającą korzystanie ze środków transportu publicznego” — podaje Fundusz. Dotyczy to też sytuacji, gdy leczenie trzeba podjąć natychmiast albo po prostu zachować jego ciągłość.

Trochę inaczej wygląda to przy lżejszej niesprawności. Tu NFZ pokrywa raczej tylko część rachunku. „Może otrzymać zlecenie od lekarza na transport sanitarny częściowo odpłatny, dofinansowany przez NFZ w 40%. Pokrywa wówczas 60% kosztów przewozu” — czytamy w materiale Funduszu. Czyli, mówiąc prościej, przy niesprawności drugiego stopnia udział pacjenta w kosztach wynosi 60 procent.

Transport daleki ponad 120 km

Przy przewozach na większe odległości obowiązują już osobne zasady. Chodzi o takie sytuacje, kiedy najbliższa właściwa poradnia jest po prostu daleko od domu chorego. „Najbliższa taka poradnia położona jest w odległości przekraczającej łącznie »tam i z powrotem« 120 km” — tak ten warunek opisuje Świętokrzyski Oddział Wojewódzki NFZ.

Procedura jest tu dłuższa niż przy zwykłym zleceniu… trzeba przejść przez parę kroków. Najpierw zasadność przewozu potwierdza lekarz POZ — podpisuje wniosek i wskazuje miejsce udzielania świadczeń. A potem decyduje już urząd. „Pacjent lub jego rodzina musi wystąpić z wnioskiem do dyrektora Oddziału Wojewódzkiego NFZ” — precyzuje Fundusz. I to właśnie dyrektor oddziału wojewódzkiego wydaje ostateczną zgodę na transport daleki.

Reguły dla przejazdów ponad 120 km doprecyzował w 2025 roku komunikat 21/2025 NFZ w Katowicach, adresowany akurat do świadczeniodawców. Dotyczy zasad wypisywania wniosków na transport tam i z powrotem powyżej 120 kilometrów. I co ważne — te same warunki zostają w mocy w 2026 roku.

Lista schorzeń, które uprawniają do dofinansowanego przewozu, wynika z rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu grup jednostek chorobowych. To właśnie do tego wykazu odsyła lekarz, kiedy kwalifikuje pacjenta do transportu częściowo odpłatnego. A szczegółowe zasady realizacji świadczenia w podstawowej opiece zdrowotnej określa zarządzenie Prezesa NFZ.

Fundusz przypomina jeszcze jedno: transport sanitarny nie obejmuje dojazdu na planowe, jednorazowe wizyty, jeśli pacjent może dotrzeć własnym staraniem. Świadczenie realizują podmioty lecznicze mające umowę z NFZ, a pacjent nie wybiera sobie przewoźnika sam. Wzory zleceń i wniosków znajdziesz w przychodniach POZ oraz w oddziałach wojewódzkich Funduszu. Zbliżony tryb obowiązuje zresztą przy świadczeniach pielęgnacyjnych dla seniorów, gdzie też decyduje lekarz, a nie sam zainteresowany. No i na koniec — wniosek o transport daleki rozpatruje dyrektor oddziału wojewódzkiego NFZ właściwego dla miejsca zamieszkania pacjenta.