Kamerę do opieki nad seniorem ma w domu coraz więcej z nas — i tu jest jeden haczyk, od którego wszystko zależy: osoba nagrywana musi o tym wiedzieć. No i tyle, na tym to się w sumie opiera. Tak przynajmniej wynika z tego, co robi ostatnio Urząd Ochrony Danych Osobowych, który w ostatnich miesiącach kilka razy rozstrzygał spory o prywatne kamery. A sprzęt do zdalnego podglądu chorego rodzica kupisz dziś już od jakichś stu złotych… tylko że, akurat, to nie cena tu decyduje. Decydują przepisy RODO — i to one przesądzają, czy rodzina nie wpakuje się w kłopoty.
Kiedy kamera do opieki nad seniorem podlega RODO
Zacznijmy od czegoś, co nazywa się wyjątkiem domowym. Zgodnie z art. 2 ust. 2 lit. c RODO „przepisów RODO nie stosuje się do przetwarzania danych osobowych przez osobę fizyczną w ramach czynności o czysto osobistym lub domowym charakterze”. Czyli mówiąc po ludzku: jeśli kamera łapie tylko wnętrze mieszkania i samych domowników, to raczej nie rodzi żadnych obowiązków z rozporządzenia.
Granica jest tam, gdzie obraz wychodzi poza naszą prywatną przestrzeń. Prezes UODO mówi wprost, że „przepisy RODO nie mają zastosowania wyłącznie wówczas, gdy zasięg monitoringu obejmuje nieruchomość tej osoby”. A jak zapis „rozciąga się choćby częściowo na przestrzeń publiczną” — no to wtedy nagrywanie przestaje być czynnością o czysto domowym charakterze. I wtedy robi się poważnie: rodzina staje się administratorem danych, ze wszystkimi tego konsekwencjami.
Co ważne, urząd traktuje monitoring jako jedną z najbardziej inwazyjnych form przetwarzania danych. Dlatego radzi, żeby po niego sięgać dopiero wtedy, kiedy łagodniejsze środki już nie wystarczają. I tu jeszcze jedno — stałe nagrywanie pracy opiekunki czy pomocy domowej też uruchamia obowiązki z RODO, o czym przypomina Urząd Ochrony Danych Osobowych.
Zgoda i wiedza osoby nagrywanej
Najważniejszy próg dotyczy jednak nie sąsiadów, tylko samego seniora. Nagrywanie dorosłej osoby bez jej wiedzy narusza prawo do prywatności — i nie ma znaczenia, że kamerę zainstalowała troskliwa rodzina. Opiekun musi powiedzieć monitorowanej osobie o podglądzie, zanim go włączy, a jak chory zachowuje świadomość, to potrzebna jest po prostu jego zgoda.
Są też takie miejsca, których kamera obejmować nie może. Monitoring nie wchodzi do łazienki ani innych miejsc intymnych, a podsłuch bez zgody jest po prostu zakazany — przypominają o tym prawnicy komentujący decyzje urzędu na łamach Infor.pl. A osoba, która uzna, że jej prywatność została naruszona, może złożyć skargę do UODO… a ten ma prawo nałożyć karę finansową.
W decyzjach dotyczących takich nadgorliwych właścicieli kamer urząd nakazywał wprost „zaprzestanie przetwarzania danych osobowych” i podkreślał, że jedynym jednoznacznym dowodem na to, że ktoś się do nakazu zastosował, jest „zdemontowanie urządzeń” albo skierowanie ich poza sporny obszar. I te same reguły obejmują naszą kamerę domową — jeśli wymknie się spod kontroli.
Jak wybrać sprzęt i ile to kosztuje
Na rynku królują głównie kamery Wi-Fi sprzedawane jako elektroniczne nianie, tyle że przystosowane do podglądu osób starszych. Najprostszy model z aplikacją na telefon kosztuje mniej więcej stówkę, a jak chcesz sprzęt z obrotem obiektywu, czujnikiem upadku i komunikacją głosową — no to dopłacisz kilkaset złotych. No i na koniec liczy się jeszcze stały koszt internetu i czasem abonament za przechowywanie nagrań w chmurze.
Przy zakupie warto sprawdzić, gdzie w ogóle trafiają nagrania i kto ma do nich dostęp, bo chmura zagranicznego producenta to kolejny administrator danych. W wielu przypadkach bezpieczniejszy jest po prostu zapis lokalny na karcie pamięci. Więcej o tym, gdzie są granice monitoringu w domu, opisaliśmy w tekście o monitoringu osób starszych a RODO.
A skargę na nadużycie monitoringu możesz złożyć do Urzędu Ochrony Danych Osobowych przy ul. Stawki 2 w Warszawie — także drogą elektroniczną przez ePUAP.
Najczęstsze pytania
Czy kamera w domu rodzica wymaga jego zgody?
Tak — nagrywanie dorosłej osoby bez jej wiedzy narusza prawo do prywatności, niezależnie od intencji rodziny. Jeśli senior zachowuje świadomość, potrzebna jest jego wyraźna zgoda wyrażona przed włączeniem urządzenia.
Kiedy domowa kamera podlega przepisom RODO?
Wyjątek domowy chroni nagrania obejmujące wyłącznie wnętrze prywatnej nieruchomości i jej mieszkańców. Gdy zasięg kamery sięga choćby częściowo przestrzeni publicznej (np. klatki schodowej, chodnika), właściciel staje się administratorem danych i musi spełnić pełne wymogi RODO.
Ile kosztuje kamera do opieki nad osobą starszą?
Najprostszy model z aplikacją na telefon to koszt ok. 100 zł. Kamery z obrotem obiektywu, czujnikiem upadku i komunikacją głosową kosztują kilkaset złotych. Do tego dochodzi koszt stałego dostępu do internetu i ewentualny abonament za przechowywanie nagrań w chmurze.
Czy można nagrywać opiekunkę w domu seniora?
Stałe nagrywanie pracy opiekunki lub pomocy domowej uruchamia obowiązki wynikające z RODO — rodzina jako pracodawca staje się administratorem jej danych osobowych. Opiekunka musi być poinformowana o monitoringu przed rozpoczęciem pracy.
Czy kamera może obejmować łazienkę?
Nie — monitoring nie może obejmować łazienki ani żadnych innych miejsc intymnych. Jest to bezwzględne ograniczenie wynikające z prawa do prywatności i godności osoby monitorowanej, niezależnie od stanu jej zdrowia.
Gdzie zgłosić nielegalne nagrywanie kamerą w domu?
Skargę na nadużycie monitoringu można złożyć do Urzędu Ochrony Danych Osobowych przy ul. Stawki 2 w Warszawie, również drogą elektroniczną przez ePUAP. UODO ma prawo nakazać demontaż urządzenia lub skierowanie obiektywu poza sporny obszar.
Źródła
Marcin Lemański — redaktor wsypa.pl. Pisze o finansach, emeryturach, świadczeniach i zdrowiu osób 50+. Materiały opiera na oficjalnych źródłach (ZUS, KRUS, NFZ, Ministerstwo Zdrowia, URE) i weryfikuje przed publikacją.
Więcej artykułów autora →Tagi: #kamera senior #monitoring domowy #opieka nad seniorem #RODO #UODO