Spuchnięte kostki i podudzia u kogoś po 70. roku życia… w sumie rzadko chodzi o to, że nogi się „zmęczyły”. Najczęściej to objaw przewlekłej niewydolności żylnej. I to właśnie ona — według danych, które przytaczają serwisy medyczne — odpowiada za większość obrzęków kończyn dolnych u najstarszych pacjentów. Dotyka nawet 60 procent osób po 80. roku życia, więc no… mówimy o czymś naprawdę powszechnym.
Ale obrzęki nóg u seniora mają różne przyczyny i nie każda jest taka łagodna. Lekarze rozdzielają to raczej na dwie rzeczy: opuchliznę miejscową, czyli związaną z samymi żyłami, i obrzęki ogólnoustrojowe, które sygnalizują chorobę narządu — serca albo nerek. Mechanizm bywa podobny, a konsekwencje zupełnie inne.
Skąd się to w ogóle bierze? Przewlekła niewydolność żylna zaczyna się od osłabienia żył i ich zastawek. Krew zalega, ciśnienie w naczyniach rośnie, no i osocze przesącza się do tkanek. „Schorzenie objawia się uczuciem ciężkości nóg, obrzękiem, widocznymi uwypukleniami skóry w miejscach ucisku ubrań oraz opuchniętymi stopami” — tak to opisują portale medyczne zajmujące się chorobami żył. I tu akurat pojawiają się też żylaki, czyli te trwale poszerzone, kręte naczynia, które widać pod skórą.
Kiedy obrzęk nóg jest sygnałem choroby serca lub nerek
Jeśli opuchlizna dotyczy obu nóg, narasta w ciągu dnia, a po nocnym leżeniu jakoś tam ustępuje — to każe myśleć o sercu. W niewydolności serca obrzęki kończyn dolnych są jednym z klasycznych objawów. Jak podaje serwis dla pacjentów Medycyna Praktyczna, do typowych dolegliwości należą „duszność, obrzęki kończyn dolnych oraz obniżenie tolerancji wysiłku”. A w zaawansowanej chorobie opuchlizna sięga już od stóp i kostek aż po podudzia, a nawet uda.
Druga ścieżka to nerki. Przy ich uszkodzeniu organizm zatrzymuje wodę i sól, no i to prowadzi do obrzęków w najniżej położonych częściach ciała. Dlatego diagnostyka nie kończy się na oglądaniu nóg — to byłoby za proste. Podstawowy pakiet badań krwi obejmuje kreatyninę z szacowanym wskaźnikiem eGFR, żeby ocenić pracę nerek, oraz NT-proBNP, czyli marker wskazujący na niewydolność serca.
Obrzęki nóg u seniora — przyczyny, których nie wolno bagatelizować
Nie każda opuchlizna wymaga karetki, spokojnie. Ale część objawów to już sygnał alarmowy. Czerwoną flagą jest obrzęk jednej nogi, taki co pojawia się nagle, i do tego towarzyszy mu ból, zaczerwienienie i ucieplenie. Taki obraz może oznaczać zakrzepicę żył głębokich — a to stan grożący zatorowością płucną, więc wymaga pilnej konsultacji. Bez czekania.
Do listy przyczyn dochodzą jeszcze czynniki pozanaczyniowe, a mianowicie: nadmiar soli w diecie, niedobór białka, nadwaga, brak ruchu oraz działania niepożądane leków. Bo część preparatów stosowanych w nadciśnieniu, no i niektóre leki przeciwbólowe, same z siebie sprzyjają zatrzymywaniu płynów.
A jak się to leczy? W przewlekłej niewydolności żylnej filarem pozostaje kompresjoterapia. „Pończochy uciskowe to jedna z najskuteczniejszych metod leczenia obrzęku nóg” — wskazują źródła medyczne, i wymieniają obok nich jeszcze drenaż limfatyczny oraz leki poprawiające krążenie. Ucisk dobiera się jednak indywidualnie… a u seniora z chorymi tętnicami bywa wręcz przeciwwskazany, więc to nie jest coś, co kupujemy sobie sami w aptece na czuja.
O świadczeniach i programach profilaktycznych dla osób starszych informuje Narodowy Fundusz Zdrowia. A skierowanie do poradni chirurgii naczyniowej lub kardiologicznej wystawia lekarz rodzinny — po wstępnej ocenie i komplecie badań krwi.
Najczęstsze pytania
Dlaczego nogi puchną u starszej osoby?
Najczęstszą przyczyną jest przewlekła niewydolność żylna — osłabione żyły i ich zastawki powodują zaleganie krwi i przesączanie osocza do tkanek, co dotyczy nawet 60% osób po 80. roku życia. Obrzęki mogą też sygnalizować choroby serca lub nerek, niedobór białka, nadmiar soli w diecie albo działania niepożądane leków na nadciśnienie i niektórych środków przeciwbólowych.
Obrzęk jednej nogi z bólem i zaczerwienieniem — co to może być?
Nagły obrzęk jednej nogi połączony z bólem, zaczerwienieniem i uciepleniem to objawy alarmowe sugerujące zakrzepicę żył głębokich. Stan ten grozi zatorowością płucną, dlatego wymaga pilnej konsultacji lekarskiej bez odkładania na później.
Jakie badania zrobić przy opuchniętych nogach u seniora?
Podstawowy pakiet obejmuje badanie krwi z kreatyniną i wskaźnikiem eGFR (ocena funkcji nerek) oraz NT-proBNP (marker niewydolności serca). Wstępną ocenę i ewentualne skierowanie do poradni chirurgii naczyniowej lub kardiologicznej wystawia lekarz rodzinny.
Czy pończochy uciskowe pomagają na obrzęk nóg?
Kompresjoterapia jest uznawana za jedną z najskuteczniejszych metod leczenia obrzęku w przebiegu przewlekłej niewydolności żylnej. U seniorów z chorobami tętnic ucisk może być jednak przeciwwskazany, dlatego rodzaj i stopień kompresji powinien dobierać lekarz — nie pacjent samodzielnie w aptece.
Obrzęk nóg a niewydolność serca — jak rozróżnić?
Obrzęk związany z niewydolnością serca typowo obejmuje obie nogi, narasta w ciągu dnia i częściowo ustępuje po nocnym leżeniu; towarzyszą mu duszność i obniżona tolerancja wysiłku. Obrzęk czysto żylny jest bardziej związany z uczuciem ciężkości i widocznymi żylakami nasilającymi się podczas długiego stania.
Żylaki nóg po 70. roku życia — jak się je leczy?
Filarem leczenia pozostaje kompresjoterapia (pończochy lub podkolanówki uciskowe), drenaż limfatyczny oraz leki poprawiające krążenie żylne. Leczenie dobiera się indywidualnie z uwzględnieniem stanu tętnic, a skierowanie do poradni chirurgii naczyniowej wystawia lekarz rodzinny po wstępnych badaniach krwi.
Źródła
Marcin Lemański — redaktor wsypa.pl. Pisze o finansach, emeryturach, świadczeniach i zdrowiu osób 50+. Materiały opiera na oficjalnych źródłach (ZUS, KRUS, NFZ, Ministerstwo Zdrowia, URE) i weryfikuje przed publikacją.
Więcej artykułów autora →Tagi: #niewydolność serca #obrzęki nóg #przewlekła niewydolność żylna #seniorzy #zdrowie 50+