Niedokrwistość to chyba jedna z tych chorób, które u starszych osób najłatwiej przegapić — bo no, kto by się przejmował tym, że dziadek znowu jest zmęczony? A właśnie w tym tkwi problem, te pierwsze sygnały tak łatwo zrzucić na zwykłe zmęczenie, że nikt się nimi nie przejmuje. A szkoda. Bo zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia anemię rozpoznaje się wtedy, gdy stężenie hemoglobiny spada poniżej 13 g/dl u mężczyzn i poniżej 12 g/dl u kobiet. „Niedokrwistość to stan, w którym stężenie hemoglobiny i hematokrytu obniża się poniżej wartości przyjętej za normę dla danej płci i wieku” — wskazuje klasyfikacja WHO.

I to wcale nie jest rzadki problem, wręcz przeciwnie. Dane przytaczane przez ośrodki hematologiczne pokazują, że po 65. roku życia odsetek osób z obniżoną hemoglobiną rośnie razem z wiekiem, a w grupie tych najstarszych pacjentów sięga już kilkunastu procent. No i dlatego lekarze rodzinni traktują morfologię raczej jako takie badanie kontrolne, a nie tylko reakcję na to, że coś już boli.

Anemia u seniora objawy daje niespecyficzne

Zwykle zaczyna się od osłabienia. Senior skarży się na ciągłe zmęczenie, na senność w ciągu dnia, no i na zadyszkę przy rzeczach, które wcześniej naprawdę nie sprawiały żadnego problemu. Do tego dochodzi bladość skóry i błon śluzowych, zawroty głowy oraz przyspieszone bicie serca.

I tu się robi ciekawie, bo te objawy często mylimy ze zwykłym starzeniem się. A tymczasem nieleczona niedokrwistość pogarsza pracę serca, zwiększa ryzyko upadków i nasila zaburzenia pamięci. Co ważne — przy niedoborze witaminy B12 dochodzą jeszcze objawy neurologiczne, a mianowicie: mrowienie rąk i stóp, zaburzenia czucia oraz problemy z koncentracją.

Skąd bierze się niedokrwistość u osób starszych

Przyczyny są zwykle dość złożone, rzadko chodzi o jedną rzecz. Najczęstszą pozostaje niedobór żelaza, często powiązany z przewlekłymi, niewielkimi krwawieniami z przewodu pokarmowego. Drugą grupę stanowią niedobory witaminy B12 i kwasu foliowego, które u seniorów biorą się raczej z gorszego wchłaniania.

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej PZH zwraca przy tym uwagę, że winna bywa też dieta. „Witamina B12 występuje naturalnie wyłącznie w produktach pochodzenia zwierzęcego” — przypomina NCEZ PZH w zaleceniach przygotowanych w ramach Narodowego Programu Zdrowia. No i ubogi, taki jednostajny jadłospis osoby samotnej dość szybko prowadzi do niedoborów.

A trzeci mechanizm? To choroby przewlekłe. Niewydolność nerek, infekcje i różne stany zapalne uruchamiają tak zwaną niedokrwistość chorób przewlekłych, w której organizm po prostu gorzej wykorzystuje to żelazo, które już ma zgromadzone.

Normy hemoglobiny i stopnie ciężkości

Lekarze oceniają nasilenie choroby na podstawie morfologii. I tu zasada jest w sumie prosta — im niższa hemoglobina, tym poważniejszy stan pacjenta.

Stopień niedokrwistości	Stężenie hemoglobiny
Łagodna	10–12 g/dl
Umiarkowana	8–9,9 g/dl
Ciężka	poniżej 7 g/dl

Wartości poniżej 7 g/dl często oznaczają już konieczność hospitalizacji, a niekiedy nawet przetoczenia krwi. Natomiast łagodna anemia zwykle poddaje się leczeniu ambulatoryjnemu, czyli bez szpitala.

Dieta i leczenie

Punktem wyjścia jest ustalenie przyczyny, no i od tego zaczynamy. Lekarz zleca morfologię oraz oznaczenie ferrytyny, poziomu żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego, a dopiero potem dobiera leczenie. Suplementacja na własną rękę bywa myląca, bo… maskuje krwawienie, którego źródło i tak trzeba znaleźć.

W terapii niedoboru żelaza stosuje się preparaty doustne, a przy złym wchłanianiu — formy dożylne. Dietetycy zalecają przy tym łączenie produktów bogatych w żelazo z witaminą C, która poprawia jego przyswajanie. „Najlepiej przyswajalne jest żelazo hemowe, obecne w mięsie, podrobach i rybach” — podkreśla NCEZ PZH.

Równie ważna jest profilaktyka i o tym też trzeba pamiętać. Regularna morfologia, urozmaicony jadłospis i kontrola chorób przewlekłych pozwalają wychwycić niedokrwistość, zanim da poważne powikłania. Więcej o badaniach, które seniorom przysługują bezpłatnie, piszemy w tekście o profilaktyce zdrowotnej po 60. roku życia.

Pacjenci z objawami niedokrwistości mogą zgłosić się bez skierowania do lekarza rodzinnego, a podstawową morfologię w ramach NFZ wykonuje się na zlecenie właśnie tego lekarza. Skierowanie do hematologa wystawia lekarz POZ, no i robi to dopiero po ocenie wyników badań.

Najczęstsze pytania

Jaki poziom hemoglobiny oznacza anemię u seniora?

Według WHO niedokrwistość rozpoznaje się, gdy hemoglobina spada poniżej 13 g/dl u mężczyzn i poniżej 12 g/dl u kobiet. Normy te obowiązują niezależnie od wieku, choć w grupie osób po 65. roku życia obniżona hemoglobina dotyczy kilkunastu procent pacjentów.

Jakie są pierwsze objawy niedokrwistości u osoby starszej?

Najczęstsze objawy to ciągłe zmęczenie, senność w ciągu dnia, bladość skóry i błon śluzowych, zawroty głowy oraz duszność przy czynnościach, które wcześniej nie sprawiały trudności. Przy niedoborze witaminy B12 mogą dodatkowo wystąpić mrowienie rąk i stóp oraz problemy z koncentracją i pamięcią.

Kiedy anemia wymaga hospitalizacji?

Hospitalizacja jest zwykle konieczna, gdy hemoglobina spada poniżej 7 g/dl — to ciężki stopień niedokrwistości, który niekiedy wymaga przetoczenia krwi. Niedokrwistość łagodna (10–12 g/dl) i umiarkowana (8–9,9 g/dl) leczone są zazwyczaj bez pobytu w szpitalu.

Co jeść przy anemii z niedoboru żelaza?

Najlepiej przyswajalne żelazo hemowe znajduje się w mięsie, podrobach i rybach. Warto łączyć te produkty z witaminą C, która poprawia wchłanianie żelaza, i unikać popijania posiłków herbatą lub kawą, które je utrudniają.

Czy morfologia krwi jest bezpłatna dla seniora w NFZ?

Tak, podstawową morfologię można wykonać bezpłatnie na zlecenie lekarza rodzinnego (POZ) w ramach NFZ. Senior może zgłosić się do lekarza rodzinnego bez skierowania, a skierowanie do hematologa lekarz POZ wystawia po ocenie wyników badań.

Jak odróżnić zwykłe zmęczenie od objawów anemii u seniora?

Granica bywa niewyraźna, bo osłabienie, senność i bladość przypominają efekty starzenia. Kluczowe jest wykonanie morfologii krwi — tylko wynik badania pozwala potwierdzić lub wykluczyć niedokrwistość, dlatego lekarze zalecają morfologię jako rutynowe badanie kontrolne, a nie jedynie reakcję na ból.

Źródła

1. NFZ — Narodowy Fundusz Zdrowia
2. gov.pl — Zdrowie
3. ZUS — Zakład Ubezpieczeń Społecznych
4. KRUS — Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

Tagi: #anemia #niedokrwistość #seniorzy #witamina B12 #żelazo