Miesięczna opłata za pobyt w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym — no właśnie, ile to wychodzi w 2026 roku? Najwięcej możemy zapłacić 4946,23 zł i ani grosza więcej, bo tyle wynosi limit ustawowy, czyli 250% najniższej emerytury. A ta od 1 marca to 1978,49 zł brutto. No i jest jeszcze drugi próg, który u większości pacjentów tę kwotę spycha w dół — rachunek nie może przekroczyć 70% miesięcznego dochodu chorego.

Skąd to wiemy? Zasadę określa art. 18 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. A mianowicie: „Miesięczną opłatę za wyżywienie i zakwaterowanie ustala się w wysokości odpowiadającej 250% najniższej emerytury, z tym że opłata nie może być wyższa niż kwota odpowiadająca 70% miesięcznego dochodu świadczeniobiorcy” — tak brzmi przepis.

A resztę? Resztę dokłada Narodowy Fundusz Zdrowia. Świadczenia medyczne, pielęgnacyjne i rehabilitacyjne są za darmo, a pacjent dopłaca tylko do tej tzw. części hotelowej. „Pobyt w zakładzie opiekuńczo-leczniczym jest częściowo odpłatny. Pacjent ponosi koszty wyżywienia i zakwaterowania” — tłumaczy serwis pacjent.gov.pl, który prowadzi Ministerstwo Zdrowia.

I co ważne — innych opłat pobierać nie wolno. NFZ przypomina, że placówki nie mają żadnej podstawy, żeby doliczać extra kwoty za zakwaterowanie czy posiłki ponad to, co i tak wynika z ustawy. Czyli żadnych cudów.

Do ZOL-u raczej nie trafimy z dnia na dzień. Skierowanie wystawia lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, a cały tryb opisuje rozporządzenie Ministra Zdrowia z 25 czerwca 2012 r. w sprawie kierowania do zakładów opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych. Do wniosku musimy dołączyć wywiad pielęgniarski, zaświadczenie lekarskie i jeszcze dokument, który potwierdza wysokość dochodu — bo to od niego zależy, ile zapłacimy.

No i tu najważniejsza jest skala Barthel, czyli taka punktowa ocena tego, jak samodzielnie radzimy sobie z codziennymi czynnościami. Finansowanie z NFZ obejmuje pacjentów, którzy dostali w niej nie więcej niż 40 punktów na 100. Ktoś sprawniejszy, z wynikiem powyżej tego progu, do refundowanego pobytu się po prostu nie kwalifikuje.

I tutaj akurat pojawia się najczęstsze nieporozumienie, bo ZOL bywa mylony z Domem Pomocy Społecznej. A to dwa zupełnie różne systemy. Zakład Opiekuńczo-Leczniczy działa w ochronie zdrowia, finansuje go NFZ, a pobyt jest co do zasady czasowy i nastawiony na leczenie oraz rehabilitację chorego — po zaostrzeniu choroby albo po wypisie ze szpitala.

A DPS? To już instytucja pomocy społecznej, którą reguluje ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Tu decyzję o skierowaniu wydaje gmina, pobyt jest z założenia stały, a skala Barthel w sumie o przyjęciu nie decyduje. Mieszkaniec DPS-u też wnosi opłatę do 70% swojego dochodu, ale różnicę między tą kwotą a pełnym kosztem utrzymania dopłaca najpierw zobowiązana rodzina, a dopiero w dalszej kolejności gmina.

Więc ciężar finansowy rozkłada się inaczej. W ZOL brakującą część kosztów leczenia bierze na siebie Fundusz, a opłata pacjenta jest ograniczona wprost — i progiem dochodowym, i kwotowym. A w DPS po stronie publicznej zostaje dopłata gminy, którą poprzedza sprawdzenie sytuacji majątkowej najbliższych.

Zobaczmy to na konkretnej osobie z najniższą emeryturą. Przy świadczeniu 1978,49 zł brutto opłatę liczy się od kwoty netto, no i po zastosowaniu tego progu 70% wychodzi jakoś tak około 1260 zł miesięcznie… a nie pełne 4946,23 zł z górnego limitu. Bo ten górny pułap włącza się dopiero przy wyższych dochodach.

A samo skierowanie do ZOL zostaje ważne tak długo, dopóki nie zmieni się stan zdrowia pacjenta — i o tym, czy zostajemy dłużej, decyduje już kolejna ocena w skali Barthel.