Średnio 604 dni. Tyle, na dzień 20 maja 2026 roku, czekało się w kolejce na endoprotezę stawu biodrowego z NFZ — przynajmniej tak wynika z Informatora o Terminach Leczenia NFZ. I to nie jest liczba wzięta z sufitu, bo zebrano ją z 281 placówek w całym kraju. Najkrótsza kolejka w skali województwa to 232 dni, a najdłuższa… sięga aż 1141 dni.
No i teraz pomyślmy — dla seniora z zaawansowaną chorobą zwyrodnieniową to nie jest żadna statystyka. To prawie dwa lata z bólem, który w nocy wcale nie odpuszcza. Dlatego zwyrodnienie stawów i całe jego leczenie zaczynamy raczej dużo wcześniej niż na stole operacyjnym — i przez większość tego czasu w sumie obywamy się bez niego.
Średnio 604 dni w kolejce, ale różnice między regionami sięgają tysiąca dni
Te liczby z systemu NFZ rozjeżdżają się dramatycznie, w zależności od tego, gdzie akurat mieszkasz. Na Mazowszu średnia to 345 dni, a w samej Warszawie 286. Na Dolnym Śląsku już 754 dni. Na Śląsku — 945. Czyli widzimy, że adres robi tu naprawdę dużo.
I te same dane pokazują coś jeszcze… że w jednej placówce na Mazowszu termin bywa wyznaczany niemal od ręki, a najdłuższa kolejka w tym samym województwie przekracza 1600 dni. Wszystko zależy od szpitala, do którego trafi skierowanie. Po prostu.
| Region | Średni czas oczekiwania (dni) |
|---|---|
| Warszawa | 286 |
| Mazowieckie | 345 |
| Małopolskie | 432 |
| Dolnośląskie | 754 |
| Śląskie | 945 |
| Polska (średnia) | 604 |
Zwyrodnienie stawów: leczenie zaczyna się od kilogramów, nie od tabletek
Podręcznik „Interna” Medycyny Praktycznej stawia sprawę całkiem jasno: terapia choroby zwyrodnieniowej „opiera się przede wszystkim na wprowadzeniu zmian stylu życia i rehabilitacji”, a większość przypadków po prostu nie wymaga operacji. Czyli redukcja masy ciała i ruch idą przed farmakologią — i to nie na odwrót.
A mechanizm jest brutalnie prosty. Każdy kilogram nadwagi obciąża nam staw kolanowy wielokrotnością tej masy, i to przy każdym kroku. Dlatego ortopeda, który zamiast recepty zaczyna od pytania o wagę, robi dokładnie to, co zalecają wytyczne. Nie czepia się, tylko trzyma się zasad.
Drugim filarem jest rehabilitacja. NFZ prowadzi dla tej grupy chorych osobny program — opieki koordynowanej nad pacjentem z chorobą zwyrodnieniową stawów obwodowych, oznaczoną kodami M16 i M17. Fizjoterapia, nauka odciążania stawu i wzmacnianie mięśni wokół niego potrafią odsunąć decyzję o protezie naprawdę o lata.
Weźmy seniora z umiarkowanym zwyrodnieniem kolana. Jak zrzuci 8–10 kilogramów i regularnie ćwiczy, to często schodzi z bólu o kilka punktów w skali, zanim w ogóle sięgnie po jakikolwiek lek. I to nie jest marketing suplementów, naprawdę. To pierwszy rzut, zalecany w każdej wytycznej.
Paracetamol jako pierwszy wybór, ale wytyczne pilnują dawek
Dopiero jak ruch i odchudzanie nie wystarczą, wchodzi farmakologia — i tu kolejność też jest mniej więcej rozpisana. Wytyczne Medycyny Praktycznej dotyczące leczenia bólu wskazują paracetamol jako lek „pierwszego wyboru” przy bólu łagodnym do umiarkowanego, w dawce do 4 gramów na dobę.
Paracetamol jest słabszy od klasycznych niesteroidowych leków przeciwzapalnych, ale przy zalecanych dawkach po prostu bezpieczniejszy. Rzadziej daje powikłania ze strony przewodu pokarmowego — a to u seniora, który bierze kilka innych leków, bywa naprawdę decydujące.
A jak paracetamol zawodzi? Wtedy wytyczne dopuszczają NLPZ doustne, ale „w najmniejszych skutecznych dawkach”. Wcześniej jednak rekomendują formy miejscowe. NLPZ w żelu czy maści są opisane jako leczenie „pierwszego rzutu” — o udowodnionej skuteczności i minimalnych działaniach niepożądanych.
Zastrzyki dostawowe ze sterydów to już kolejny szczebel, a nie rutyna. Stosujemy je przy zaostrzeniach z wysiękiem, nie przewlekle. A opioidy? One pojawiają się dopiero wtedy, gdy NLPZ są przeciwwskazane, nieskuteczne albo źle tolerowane.
Glukozamina i chondroityna — tu instytucje mówią dwie różne rzeczy
I teraz najciekawsze, czyli to, na co seniorzy wydają najwięcej — suplementy, co do których eksperci wcale nie mają wspólnego zdania. Zestawiłem dwa źródła obok siebie i sprzeczność wychodzi naprawdę wyraźnie.
Z jednej strony stoi EULAR, czyli europejskie towarzystwo reumatologiczne. Jego zalecenia opisują stosowanie siarczanu chondroityny i siarczanu glukozaminy — leków z grupy SYSADOA — jako opcję „zdecydowanie zalecaną” w długoterminowym leczeniu objawów choroby zwyrodnieniowej kolana, tak to przynajmniej relacjonuje serwis wytycznych Medycyny Praktycznej. I uwaga — mowa tu o preparatach na receptę, a nie o jakiejkolwiek kapsułce z drogerii.
Z drugiej strony mamy brytyjski NICE, który w wytycznych z 2022 roku odradza rutynowe stosowanie glukozaminy i suplementów chondroprotekcyjnych — bo po prostu nie widzi wystarczających dowodów na ich skuteczność. No i te same cząsteczki, a dwa przeciwne werdykty renomowanych instytucji.
A różnicę tłumaczy taki jeden szczegół, który gdzieś tam ginie w reklamach. EULAR ocenia leki o ustalonej dawce i jakości, a nie suplementy diety, których skład bywa nieweryfikowany. Senior, który kupuje w aptece „chondroitynę” jako suplement, dostaje coś innego niż preparat badany w tych cytowanych pracach.
Więc wniosek praktyczny jest raczej ostrożny. Te środki mogą złagodzić ból przy łagodnym i umiarkowanym zwyrodnieniu, działają wolno i nie odbudowują zniszczonej chrząstki. A pacjent z zaawansowaną destrukcją stawu raczej nie powinien na nich opierać nadziei na uniknięcie operacji.
Kiedy lekarz przestaje mówić o lekach, a zaczyna o endoprotezie
Wymianę stawu rozważamy dopiero wtedy, gdy ból i ograniczenie ruchu odbierają samodzielność, a leczenie zachowawcze przestaje działać. To kryterium funkcjonalne, a nie sam wynik zdjęcia RTG. Bo zaawansowane zmiany na obrazie u jednego seniora bolą stale, a u innego prawie wcale.
Sygnałem alarmowym jest ból spoczynkowy i nocny. Gdy staw boli w bezruchu, gdy budzi nad ranem, gdy dystans marszu kurczy się do kilkudziesięciu metrów — to jest właśnie moment na rozmowę o endoprotezie. Wtedy dalsze zwlekanie z farmakologią już niczego nie poprawi.
Skierowanie wystawia ortopeda, a pacjent trafia na listę oczekujących, prowadzoną w systemie NFZ. I tu wracamy do tych 604 dni średniej krajowej. Im wcześniej senior zgłosi się z postępującym bólem, tym szybciej rusza zegar kolejki — który i tak liczy miesiące.
No i operacja wcale nie kończy leczenia. Po wszczepieniu protezy biodra czy kolana kluczowa jest rehabilitacja, ta sama, od której cała ta historia się zaczyna — bo nawet najlepszy implant nie zadziała bez mięśni, które nauczą się go obsługiwać.
Skierowanie na endoprotezoplastykę stawu biodrowego z NFZ przyjmuje każda placówka, która ma umowę na to świadczenie, a aktualne terminy w konkretnych szpitalach sprawdzisz sobie w Informatorze o Terminach Leczenia NFZ.
Najczęstsze pytania
Ile się czeka na endoprotezę stawu biodrowego z NFZ w 2026 roku?
Według danych NFZ z 20 maja 2026 roku, zebranych z 281 placówek w Polsce, średni czas oczekiwania wynosi 604 dni. Najkrótsza kolejka w skali województwa to 232 dni, a najdłuższa sięga 1141 dni — konkretny szpital i region mają tu ogromne znaczenie.
W którym województwie najdłużej czeka się na endoprotezę?
Według danych NFZ z maja 2026 roku najdłużej czeka się na Śląsku — średnio 945 dni, a na Dolnym Śląsku 754 dni. Najkrócej w Warszawie (286 dni) i na Mazowszu (345 dni), choć nawet w tym samym województwie różnice między szpitalami mogą sięgać ponad 1000 dni.
Jakie leki na zwyrodnienie stawów są bezpieczne dla seniora?
Przy bólu łagodnym do umiarkowanego pierwszym wyborem jest paracetamol w dawce do 4 g na dobę — rzadziej powoduje powikłania żołądkowe niż NLPZ, co u seniora przyjmującego wiele leków bywa decydujące. Przy niewystarczającej skuteczności wytyczne zalecają najpierw miejscowe NLPZ (żel, maść), a dopiero potem doustne w najmniejszych skutecznych dawkach.
Czy glukozamina i chondroityna na stawy działają?
Opinie instytucji są podzielone: EULAR zaleca preparaty SYSADOA na receptę jako opcję w długoterminowym leczeniu zwyrodnienia kolana, ale brytyjski NICE w wytycznych z 2022 roku odradza rutynowe stosowanie suplementów tej grupy z powodu braku wystarczających dowodów. Kluczowa różnica: suplementy diety dostępne bez recepty to nie to samo co preparaty o ustalonej dawce i jakości, oceniane w badaniach klinicznych.
Kiedy lekarz kieruje na endoprotezę stawu?
Wymianę stawu rozważa się dopiero gdy ból i ograniczenie ruchu odbierają pacjentowi samodzielność, a leczenie zachowawcze (redukcja masy ciała, rehabilitacja, leki) przestało działać. Decyduje kryterium funkcjonalne — zaawansowane zmiany na RTG u osoby, która funkcjonuje dobrze, nie są automatycznym wskazaniem do operacji.
Co refunduje NFZ przy chorobie zwyrodnieniowej stawów?
NFZ prowadzi program opieki koordynowanej dla pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów obwodowych oznaczoną kodami M16 (staw biodrowy) i M17 (staw kolanowy). Program obejmuje fizjoterapię, naukę odciążania stawu i wzmacnianie otaczających mięśni, co może realnie odsunąć lub nawet wyeliminować konieczność operacji.
Źródła
Marcin Lemański — redaktor wsypa.pl. Pisze o finansach, emeryturach, świadczeniach i zdrowiu osób 50+. Materiały opiera na oficjalnych źródłach (ZUS, KRUS, NFZ, Ministerstwo Zdrowia, URE) i weryfikuje przed publikacją.
Więcej artykułów autora →Tagi: #endoproteza #leczenie stawów #NFZ #seniorzy zdrowie #zwyrodnienie stawów