Wyobraź sobie, że potrzebujesz operacji, a w Polsce kolejka ciągnie się miesiącami… i nagle myślisz: a może załatwić to gdzieś indziej, w Unii? Okazuje się, że się da, i to czasem na koszt NFZ. Tylko, no właśnie, trzeba trafić we właściwą procedurę, bo inaczej zostajesz z rachunkiem sam. W 2026 roku mamy dwie osobne ścieżki i każda z nich działa zupełnie inaczej. Pierwsza to dyrektywa transgraniczna — tu najpierw płacisz sam, a potem występujesz o zwrot. Druga to zgoda na druku S2 — i przy niej kosztów leczenia raczej w ogóle się nie ponosi.

Podstawą obu trybów jest ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zasady zwrotu z dyrektywy reguluje art. 42b–42h tej ustawy, a sam mechanizm wywodzi się z unijnej dyrektywy 2011/24/UE. I tu jest haczyk: zwrot dostajesz wyłącznie za to, co przysługiwałoby ci w kraju. NFZ ujmuje to jako leczenie mieszczące się w „koszyku świadczeń gwarantowanych”.

Dlatego ta kwota, którą ci oddadzą, ma swój sufit. Fundusz odda tyle, ile sam zapłaciłby za dane świadczenie w Polsce — a nie tyle, ile realnie kosztował zabieg za granicą. Czyli jeśli operacja w Niemczech albo Czechach wyszła drożej niż polska wycena, to różnicę dopłacasz z własnej kieszeni. I jeszcze jedno: zwrot nie obejmuje kosztów dojazdu ani zakwaterowania. To po prostu zostaje po twojej stronie.

Leczenie za granicą na koszt NFZ: dwie ścieżki i kluczowa różnica

W ścieżce dyrektywowej najważniejszy jest termin, no i lepiej go nie przegapić. Wniosek o refundację musimy złożyć w oddziale wojewódzkim NFZ w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym zagraniczna placówka wystawiła rachunek. Do wniosku dokładamy komplet dokumentów, w tym — jak wymienia sam Fundusz — „oryginał rachunku zawierający w szczególności: dane wystawcy rachunku oraz datę jego wystawienia”, a do tego skierowanie albo zlecenie. Dokumenty obcojęzyczne trzeba przetłumaczyć, ale spokojnie — nie musi to być tłumaczenie przysięgłe.

Część zabiegów wypada jednak z tego prostego trybu. Świadczenia, które wymagają uprzedniej zgody, wskazuje rozporządzenie Ministra Zdrowia z 4 listopada 2014 r. „w sprawie wykazu świadczeń opieki zdrowotnej wymagających uprzedniej zgody”. Co do zasady chodzi o leczenie z co najmniej jedną nocą w szpitalu albo takie, które wymaga kosztownej, wysokospecjalistycznej aparatury.

Zgoda S2 — kiedy NFZ pokrywa pełny koszt

No i tu wchodzi druga droga. Zgoda na druku S2, wydawana w trybie unijnych przepisów o koordynacji (rozporządzenia 883/2004 i 987/2009), oznacza mniej więcej tyle, że leczysz się na takich samych zasadach finansowych jak ubezpieczeni w kraju, w którym robisz zabieg. Decyzję administracyjną wydaje tu Prezes NFZ.

Taką zgodę dostajemy przede wszystkim wtedy, gdy danego leczenia po prostu nie da się wykonać w Polsce w odpowiednim czasie. Fundusz sprawdza wtedy, czy czas oczekiwania w kolejce jest „zbyt długi w stosunku do (…) aktualnego stanu zdrowia” chorego oraz prawdopodobnego przebiegu choroby. Druga przesłanka to sytuacja, w której świadczenia w ogóle nie można u nas przeprowadzić.

I tu różnica robi się naprawdę odczuwalna — w portfelu. Przy dyrektywie najpierw wykładasz całość, powiedzmy 18 tys. zł za zabieg, a potem odzyskujesz równowartość polskiej wyceny… która czasem bywa znacznie niższa. A mając S2, w sumie nie regulujesz rachunku za leczenie, bo rozlicza je instytucja zagraniczna bezpośrednio z NFZ.

Wniosek o S2 składamy jeszcze przed wyjazdem, a całe postępowanie wyjaśniające prowadzi oddział wojewódzki Funduszu. Bez tej zgody, wydanej z wyprzedzeniem, nie skorzystasz z pełnego pokrycia kosztów i zostaje ci jedynie tryb dyrektywowy, z limitem do polskiej stawki. Druk S2 honorowany jest w państwach Unii, a poza tym jeszcze w Norwegii, Islandii, Liechtensteinie i Szwajcarii. Szczegółowe formularze prowadzi Krajowy Punkt Kontaktowy działający przy NFZ, pod adresem kpk.nfz.gov.pl. Podobny limit do krajowej wyceny obowiązuje zresztą też przy refundacji leczenia stomatologicznego wykonanego za granicą.