Ponad 12 tysięcy osób w Polsce żywi się dojelitowo w domu — i co ciekawe, NFZ pokrywa całość: i te diety przemysłowe, i sprzęt. A mimo to o samym żywieniu dojelitowym i o tym, że da się to refundować, sporo chorych dowiaduje się dopiero jak już wychodzą ze szpitala. No i trochę szkoda, bo… „Metody odżywiania są dostępne nie tylko w szpitalu, ale także dla pacjentów” — mówi dr hab. Przemysław Matras, prezes Polskiego Towarzystwa Żywienia Klinicznego.

I tu dochodzimy do sedna: pieniędzy w systemie akurat nie brakuje, brakuje informacji. „Nie wszyscy chorzy i ich opiekunowie o tym wiedzą, a konsekwencją może być niedożywienie” — dodaje Matras. Dlatego towarzystwa naukowe od lat o tym przypominają, raczej przy okazji obchodzonego 15 października Światowego Dnia Żywienia Dojelitowego i Pozajelitowego.

Żywienie dojelitowe i refundacja NFZ — dla kogo w 2026 roku

No to po kolei, dla kogo to w ogóle jest. Świadczenie obejmuje tych chorych, którzy nie są w stanie najeść się normalnie, czyli drogą doustną — ale za to mają sprawny przewód pokarmowy. Podstawą prawną dalej zostaje rozporządzenie Ministra Zdrowia z 29 sierpnia 2009 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. I tu ważna rzecz: kontynuacja leczenia żywieniowego w domu to świadczenie gwarantowane, czyli finansowane ze środków publicznych i dla pacjenta po prostu bezpłatne.

Żeby wejść do programu, musimy spełnić trzy warunki — i to wszystkie naraz, nie jeden z trzech. Po pierwsze, potrzebne jest skierowanie do poradni żywieniowej, a do tego karta informacyjna leczenia szpitalnego. Po drugie, pacjent musi mieć założony sztuczny dostęp do przewodu pokarmowego — a mianowicie: sondę, zgłębnik, gastrostomię (PEG) albo jejunostomię. No i trzeci wymóg, w sumie najprostszy — dokument, który potwierdza ubezpieczenie zdrowotne.

„To nieocenione wsparcie dla osób, które z różnych przyczyn nie mogą przyjmować pokarmu” — mówi dr Dorota Mańkowska-Wierzbicka, prezes Polskiego Towarzystwa Żywienia Pozajelitowego, Dojelitowego i Metabolizmu POLSPEN.

Co finansuje fundusz i jak złożyć wniosek

Tutaj akurat zakres refundacji jest naprawdę szeroki. NFZ pokrywa dostawę diet przemysłowych, sprzęt do podaży i te wszystkie niezbędne środki opatrunkowe — i to prosto do domu chorego, nigdzie nie trzeba po to jechać. Fundusz finansuje też opiekę lekarską i pielęgniarską, wizyty kontrolne no i badania diagnostyczne, które prowadzi się w ramach poradni. „Pacjenci otrzymują bezpłatnie diety przemysłowe oraz niezbędny sprzęt do terapii żywieniowej” — wyjaśnia Paweł Urbańczyk, pielęgniarz z poradni żywieniowej.

A cały proces zaczyna się jeszcze w szpitalu. To właśnie tam lekarz prowadzący zakłada ten sztuczny dostęp i wypisuje skierowanie. Potem chory albo jego opiekun zgłasza się do wybranego ośrodka, który prowadzi domowe żywienie dojelitowe. Wykaz poradni i te pierwsze wolne terminy znajdziesz, bo publikuje je NFZ na stronie dla pacjenta.

Tylko że… refundacja nie zawsze jest możliwa, i to trzeba sobie powiedzieć wprost. Fundusz wymaga, żeby pacjent albo ktoś z bliskich przeszedł szkolenie z obsługi sprzętu, a do tego żeby warunki w domu w ogóle pozwalały bezpiecznie taką terapię prowadzić. Osoby samotne, bez opieki, mogą trafić do innej formy świadczeń. I szczerze — podobne bariery formalne wracają zresztą przy innych świadczeniach dla osób przewlekle chorych, więc to nie jest jakiś wyjątek.

Osobna ścieżka to z kolei diety medyczne wydawane na receptę. Te środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego też są refundowane, a żeby dostać je w aptece, potrzebujesz recepty od lekarza. No i od 26 kwietnia 2026 r. system e-recepty zaczął sam, automatycznie, wyznaczać poziom refundacji — co według resortu zdrowia ma uprościć określanie odpłatności. Receptę zrealizujesz mniej więcej w każdej aptece, która ma podpisaną umowę z NFZ na wydawanie leków refundowanych.