Od 1 stycznia 2026 roku prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego zyskały kolejne grupy pedagogów, których wcześniejsze przepisy pomijały. Rozszerzenie wynika z dużej nowelizacji Karty Nauczyciela, czyli ustawy z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw, opublikowanej w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1160. Jak podało Ministerstwo Edukacji Narodowej, zmiana obejmie około „1,3 tys. nauczycieli”.

Świadczenie reguluje odrębna ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. To wcześniejsze świadczenie wypłacane przez ZUS pedagogom, którzy kończą pracę przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Do końca 2025 roku katalog uprawnionych placówek był wąski. Nowelizacja go znacząco poszerza.

Kto dołączył do uprawnionych od stycznia 2026

Wcześniej kompensówkę mogli pobierać nauczyciele szkół, przedszkoli, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych oraz poradni psychologiczno-pedagogicznych. Od początku 2026 roku ustawodawca dopisał do tej listy pracowników pedagogicznych z kolejnych typów placówek, zarówno publicznych, jak i niepublicznych.

Nowe grupy uprawnionych obejmują pedagogów zatrudnionych w:

• centrach kształcenia zawodowego oraz branżowych centrach umiejętności,
• placówkach artystycznych,
• placówkach doskonalenia nauczycieli,
• bibliotekach pedagogicznych,
• kolegiach pracowników służb społecznych,
• okręgowych ośrodkach wychowawczych, zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich.

Dołączają też nauczyciele placówek oświatowo-wychowawczych. Według Ministerstwa Edukacji Narodowej chodzi o osoby, które realnie wykonują pracę pedagogiczną, ale dotąd wypadały poza katalog ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Resort tłumaczy zmianę potrzebą zrównania uprawnień grup wykonujących podobne zadania.

Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne: jakie warunki w 2026 roku

Samo rozszerzenie katalogu placówek nie zmienia progów, które musi spełnić nauczyciel. Według przepisów ustawy z 2009 roku świadczenie przysługuje osobie z co najmniej 30-letnim okresem składkowym i nieskładkowym, „w tym co najmniej 20 lat pracy nauczycielskiej wykonywanej w wymiarze co najmniej połowy etatu”. Okresy nieskładkowe nie mogą przekroczyć jednej trzeciej całego stażu.

Drugi warunek dotyczy wieku, który rośnie według ustawowego harmonogramu. W latach 2025–2026 świadczenie otrzyma kobieta po ukończeniu 56 lat i mężczyzna po ukończeniu 61 lat. Dlatego pedagog z nowo dopisanej placówki musi sprawdzić, w którym roku przekroczy ten próg.

Trzecim wymogiem jest rozwiązanie stosunku pracy. Jak przypomina ZUS, świadczenie można uzyskać dopiero po zakończeniu zatrudnienia w placówce oświatowej, a wniosek składa się już po odejściu z pracy. Zatem nauczyciel, który nadal uczy na pełnym etacie, kompensówki nie dostanie, nawet jeśli spełnia kryterium wieku i stażu.

Ile wynosi świadczenie i dla kogo to realna zmiana

Kompensówka jest świadczeniem comiesięcznym, a jej wysokość zależy od zwaloryzowanego kapitału składkowego konkretnej osoby. Według danych ZUS na koniec 2024 roku przeciętna kwota wynosiła około 4054 zł brutto. Rok później średnia wzrosła do „około 4526,16 zł brutto”. Świadczenie podlega corocznej waloryzacji na tych samych zasadach co emerytury.

Dla nauczycieli z dopisanych placówek to konkretna różnica. Pedagog z placówki artystycznej czy z biblioteki pedagogicznej, który do końca 2025 roku nie miał żadnej ścieżki do wcześniejszego świadczenia, od stycznia 2026 roku może odejść z pracy i ubiegać się o kompensówkę na takich samych warunkach jak nauczyciel szkoły. Co istotne, dotyczy to także zatrudnionych w placówkach niepublicznych.

Nowelizacja zmienia również inne elementy statusu nauczyciela. Od 1 stycznia 2026 roku w życie wchodzą przepisy dotyczące między innymi odpraw emerytalnych, nagród jubileuszowych oraz zasad rozliczania godzin ponadwymiarowych. Świadczenie kompensacyjne jest jednak tą częścią pakietu, która bezpośrednio poszerza krąg osób uprawnionych do wcześniejszego odejścia z zawodu.

Co dalej z wiekiem uprawniającym do kompensówki

Granica wieku nie jest stała i będzie rosła w kolejnych latach. Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz ZUS wskazują harmonogram zapisany w ustawie o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Po pierwsze, w latach 2025–2026 obowiązuje próg 56 lat dla kobiet i 61 lat dla mężczyzn. Następnie progi przesuwają się o rok w każdym kolejnym dwuleciu.

Harmonogram nie pozostawia złudzeń tym, którzy chcą poczekać. Najpierw, w latach 2025–2026, liczy się 56 i 61 lat. Potem, w latach 2029–2030, będzie to już 58 lat dla kobiet i 63 lata dla mężczyzn, a w latach 2031–2032 odpowiednio 59 i 64 lata. Im później nauczyciel zdecyduje się złożyć wniosek, tym wyższy próg wieku zastanie.

Dlatego część pedagogów z nowo objętych placówek analizuje, czy opłaca się odejść z pracy szybciej. Decyzja zależy od indywidualnego stażu i wysokości zgromadzonego kapitału, a tę wyliczy ZUS na podstawie wniosku. Podobne kalkulacje dotyczą innych grup, które rozważają wcześniejsze świadczenia nauczycielskie zamiast pracy do powszechnego wieku emerytalnego.

Szczegółowy katalog placówek oraz wzory wniosków publikuje resort edukacji na stronie gov.pl. Nowe przepisy obowiązują od 1 stycznia 2026 roku, a od 2027 roku granica wieku ponownie wzrośnie — do 57 lat dla kobiet i 62 lat dla mężczyzn.

Tagi: #emerytury nauczycielskie #Karta Nauczyciela #nauczyciele #świadczenie kompensacyjne #ZUS