Pracownik, który kończy zatrudnienie w związku z przejściem na emeryturę, ma prawo do jednorazowej wypłaty od pracodawcy, a jej wysokość rozstrzyga ustawa, nie dobra wola firmy. Powszechny minimalny próg określa art. 92¹ Kodeksu pracy. Przepis brzmi dosłownie: „Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia”.
To minimum gwarantowane każdemu zatrudnionemu na umowie o pracę. Powyżej tego progu zaczynają się jednak różnice, które potrafią pomnożyć kwotę nawet sześciokrotnie. Decyduje przynależność zawodowa i staż.
Jedna pensja jako reguła ogólna
Dla większości zatrudnionych w sektorze prywatnym odprawa emerytalna kończy się na jednej pensji. Kodeks pracy traktuje to jako świadczenie jednorazowe, wypłacane w dniu ustania stosunku pracy. Co istotne, drugi raz tego samego świadczenia pobrać już nie można — pracownik, który raz dostał odprawę, traci do niej prawo na przyszłość.
Liczy się przy tym wynagrodzenie liczone jak ekwiwalent za urlop, czyli z dodatkami i premiami, a nie sama pensja zasadnicza. Dlatego realna kwota bywa wyższa od kwoty z umowy. Od odprawy nie pobiera się składek ZUS, potrącany jest wyłącznie podatek dochodowy. W praktyce na rękę zostaje więc więcej, niż wynikałoby z porównania ze zwykłą wypłatą.
Pracodawca może w regulaminie lub układzie zbiorowym ustalić odprawę wyższą niż kodeksowe minimum. Ale narzucić niższej już nie wolno. Jedna pensja to podłoga, nie sufit.
Od czego zależy odprawa emerytalna i jej wysokość w sferze budżetowej
Tu różnice robią się duże. Pracownicy samorządowi oraz zatrudnieni w urzędach państwowych mają odprawy uzależnione od stażu i liczone w wielokrotności miesięcznego wynagrodzenia.
Ustawa o pracownikach samorządowych ustala trzy progi. Po ponad dziesięciu latach pracy należą się dwie pensje, po piętnastu latach — trzy, a po dwudziestu latach pracy odprawa rośnie do sześciu miesięcznych wynagrodzeń. Identyczny mechanizm działa w przypadku urzędników państwowych. Najwyższy próg jest tu więc sześciokrotnie wyższy niż kodeksowe minimum dla zwykłego pracownika.
Różnica między sektorem prywatnym a budżetówką sprowadza się zatem do jednej liczby: stażu. Urzędnik z dwudziestoletnim przebiegiem dostaje pół roku pensji, jego rówieśnik z firmy prywatnej — jedną. Ta sama emerytura, ta sama data odejścia, sześciokrotnie inna odprawa.
Nauczyciele dogonili samorządowców od 2026 roku
Najświeższa zmiana dotyczy szkół. Od 1 stycznia 2026 roku nauczyciele przeszli na zasady zbliżone do tych obowiązujących pracowników samorządowych. Nowelizacja Karty Nauczyciela rozbiła dotychczasowe widełki na trzy progi stażowe.
Po dziesięciu latach pracy nauczycielowi przysługuje odprawa w wysokości dwóch miesięcznych wynagrodzeń. Po piętnastu latach kwota rośnie do trzech pensji. Wreszcie po dwudziestu latach pracy odprawa sięga sześciu miesięcznych wynagrodzeń — wcześniej w oświacie taki pułap nie istniał.
Resort edukacji opisuje tę zmianę jako „jedną z najważniejszych” w pakiecie nowych przepisów dla oświaty. Celem nowelizacji było zrównanie zasad odprawy w zawodzie nauczyciela z tymi, które od dawna obejmują pracowników samorządowych.
Skala wzrostu robi wrażenie przy konkretnej kwocie. Przy minimalnym wynagrodzeniu nauczyciela dyplomowanego na poziomie 6210,75 zł brutto sześciomiesięczna odprawa daje 37 264,50 zł brutto. To wartość zbliżona do połowy rocznych zarobków takiego nauczyciela.
Górnicy, mundurowi i grupy z własnymi przepisami
Część zawodów rządzi się jeszcze innymi zasadami, zapisanymi w odrębnych ustawach branżowych. Górnicy, służby mundurowe czy nauczyciele akademiccy korzystają z regulacji właściwych dla swojej grupy, a te bywają korzystniejsze od reguły kodeksowej. Mechanizm pozostaje ten sam: im dłuższy staż, tym wyższa wielokrotność pensji.
Dla pozostałych pracowników punktem odniesienia jest jednak art. 92¹ Kodeksu pracy i jego jedna pensja. Pełną treść przepisu publikuje Kodeks pracy w serwisie Sejmu, a komentarze do art. 92¹ — branżowe portale prawne, na przykład Infor.pl.
Warto pamiętać o jednym warunku, który łączy wszystkie grupy. Odprawa należy się tylko wtedy, gdy odejście z pracy ma bezpośredni związek z przejściem na emeryturę lub rentę. Samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie wystarczy. Zwolnienie dyscyplinarne albo odejście bez nabycia uprawnień emerytalnych prawo do świadczenia przekreśla.
Kiedy i jak wypłacana jest odprawa
Termin jest sztywny. Odprawa emerytalna to świadczenie jednorazowe, wymagalne w dniu ustania stosunku pracy. Jeśli pracodawca jej nie wypłaci, roszczenie można dochodzić przed sądem pracy, a okres przedawnienia wynosi trzy lata.
Zatrudnieni u kilku pracodawców jednocześnie mają prawo do odprawy od każdego z nich osobno, o ile w każdym przypadku spełnione są warunki ustawowe. To częsta sytuacja wśród nauczycieli łączących etaty w różnych placówkach.
Dwudziestoletni staż w samorządzie, w urzędzie państwowym albo od 2026 roku w szkole oznacza dziś sześć miesięcznych pensji jednorazowo. Ta sama dwudziestolatka przepracowana w prywatnej firmie kończy się na jednej.
Marcin Lemański — redaktor wsypa.pl. Pisze o finansach, emeryturach, świadczeniach i zdrowiu osób 50+. Materiały opiera na oficjalnych źródłach (ZUS, KRUS, NFZ, Ministerstwo Zdrowia, URE) i weryfikuje przed publikacją.
Więcej artykułów autora →Tagi: #emerytura 2026 #kodeks pracy #nauczyciele #odprawa emerytalna #pracownicy samorządowi