Pracownik, który przechodzi na emeryturę i nie otrzymuje od pracodawcy należnej odprawy, ma trzy lata na skierowanie sprawy do sądu pracy. Tyle wynosi termin przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy, liczony od dnia, w którym odprawa stała się wymagalna. Po jego upływie pracodawca może uchylić się od wypłaty, nawet jeśli pieniądze formalnie się należały.
Podstawą roszczenia jest art. 92(1) Kodeksu pracy. Przepis nie zostawia pracodawcy pola do uznaniowości. „Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia” — brzmi treść artykułu. To minimum gwarantowane ustawą. Niżej zejść nie można.
Odprawa emerytalna zależy od stażu i regulaminu
Jeden miesiąc to dolna granica. Powszechnie obowiązujący Kodeks pracy ustala próg, ale wielu pracowników ma prawo do kwot znacznie wyższych. Decyduje o tym układ zbiorowy pracy, regulamin wynagradzania albo przepisy branżowe.
Nauczyciele rozliczają się według Karty Nauczyciela. Urzędnicy państwowi i samorządowi mają własne pragmatyki. W sferze budżetowej odprawa rośnie wraz ze stażem i potrafi sięgnąć sześciomiesięcznego wynagrodzenia. Pracownik samorządowy z co najmniej dwudziestoletnim stażem otrzymuje sześciokrotność pensji, co wynika z rozporządzenia regulującego wynagradzanie tej grupy.
Do wyliczenia bierze się wynagrodzenie liczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy. Nie chodzi więc o samą pensję zasadniczą. Do podstawy wchodzą stałe dodatki i zmienne składniki uśrednione z ostatnich miesięcy. Dlatego realna kwota odprawy bywa wyższa od kwoty z umowy o pracę.
Państwowa Inspekcja Pracy przypomina, że prawo do odprawy ma charakter jednorazowy. Świadczenie należy się raz w życiu. Pracownik, który raz je pobrał, drugiej odprawy emerytalnej już nie otrzyma, nawet jeśli ponownie podejmie zatrudnienie i znów odejdzie na świadczenie.
Kiedy odprawa staje się wymagalna
Moment wymagalności jest kluczowy dla liczenia terminu przedawnienia. Odprawa należy się w dniu rozwiązania stosunku pracy, jeżeli ustał on w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. To ten dzień otwiera bieg trzyletniego terminu.
Związek między ustaniem zatrudnienia a przejściem na emeryturę bywa przedmiotem sporu. Sąd Najwyższy w utrwalonym orzecznictwie przyjmuje, że nie musi to być związek wyłącznie czasowy. Wystarczy związek funkcjonalny, gdy odejście z pracy i nabycie prawa do świadczenia łączy się ze sobą, choćby z pewnym odstępem w czasie.
To istotne dla osób, które najpierw straciły pracę, a dopiero później uzyskały prawo do emerytury. Sam fakt, że między tymi zdarzeniami minęło kilka miesięcy, nie przekreśla automatycznie prawa do odprawy. Każdy taki przypadek sąd ocenia indywidualnie.
Co zrobić, gdy pracodawca odmawia
Pierwszym krokiem pozostaje pisemne wezwanie do zapłaty. Pracownik wzywa byłego pracodawcę do wypłaty odprawy w wyznaczonym terminie, podając podstawę prawną i wyliczoną kwotę. Część sporów kończy się na tym etapie, bez sądu.
Gdy wezwanie nie skutkuje, sprawę można zgłosić do Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektor pracy ma prawo skontrolować pracodawcę i wydać wystąpienie. PIP nie zastąpi jednak sądu w zasądzeniu pieniędzy. „Inspektor pracy nie ma uprawnień do nakazania wypłaty świadczeń o charakterze odszkodowawczym ani odpraw, o których orzeka sąd pracy” — wskazuje Państwowa Inspekcja Pracy w informacjach dla pracowników.
Drogą, która kończy spór wiążąco, jest pozew do sądu pracy. Sprawę rozpoznaje wydział pracy sądu rejonowego właściwego dla siedziby pracodawcy albo miejsca wykonywania pracy. Pracownik może wybrać dogodniejszy dla siebie sąd.
Trzy lata i opłaty sądowe
Termin przedawnienia wynika wprost z przepisu. „Roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne” — stanowi art. 291 (par.) 1 Kodeksu pracy. Tę samą regułę stosuje się do odprawy emerytalnej.
Po trzech latach roszczenie się przedawnia. Nie znika z mocy prawa, ale pracodawca może podnieść zarzut przedawnienia i sąd oddali powództwo. Dlatego pracownik, który spotkał się z odmową, nie powinien zwlekać z pozwem.
Postępowanie z zakresu prawa pracy jest dla pracownika częściowo odciążone finansowo. Gdy wartość przedmiotu sporu nie przekracza 50 tysięcy złotych, pracownik wnoszący pozew jest zwolniony z opłaty sądowej. Przy roszczeniach wyższych pobiera się opłatę stosunkową w wysokości 5 procent wartości przedmiotu sporu.
Do pozwu warto dołączyć dowody. Liczą się świadectwo pracy z informacją o przyczynie rozwiązania umowy, decyzja ZUS o przyznaniu emerytury lub renty oraz dokumenty pokazujące wysokość wynagrodzenia. Im pełniejsza dokumentacja, tym krótsze postępowanie.
Sąd, zasądzając zaległą odprawę, dolicza odsetki ustawowe za opóźnienie. Naliczane są od dnia, w którym świadczenie stało się wymagalne, czyli zwykle od dnia rozwiązania stosunku pracy. Pracodawca, który zwlekał z wypłatą przez kilka lat, oddaje więc kwotę powiększoną o odsetki narosłe przez cały ten okres.
Marcin Lemański — redaktor wsypa.pl. Pisze o finansach, emeryturach, świadczeniach i zdrowiu osób 50+. Materiały opiera na oficjalnych źródłach (ZUS, KRUS, NFZ, Ministerstwo Zdrowia, URE) i weryfikuje przed publikacją.
Więcej artykułów autora →Tagi: #emerytura #kodeks pracy #odprawa emerytalna #przedawnienie #sąd pracy