Specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości 620 zł miesięcznie wciąż trafia na konta części opiekunów, choć od 1 stycznia 2024 r. urzędy gmin nie przyjmują już o niego ani jednego nowego wniosku. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej tłumaczy, że świadczenie zostało zastąpione nowym systemem. „Z dniem 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy wprowadzające świadczenie wspierające, a jednocześnie wygaszające specjalny zasiłek opiekuńczy” — wynika z ustawy o świadczeniu wspierającym, do której odsyła resort.

Trzy świadczenia, które jeszcze dwa lata temu funkcjonowały obok siebie, w 2026 r. tworzą układankę zamkniętą z jednej strony i otwartą z drugiej. Jedno wygasa. Drugie zostało na starych zasadach. Trzecie zastępuje oba poprzednie i sięga 4353 zł.

Specjalny zasiłek opiekuńczy tylko na prawach nabytych

620 zł miesięcznie — tyle wynosi specjalny zasiłek opiekuńczy i tyle wynosił 1 listopada 2018 r., gdy stawkę ustalono po raz ostatni. Od tamtej pory kwota nie drgnęła. Świadczenie nie podlega corocznej waloryzacji, więc opiekun pobierający je w 2026 r. dostaje dokładnie tę samą sumę co siedem lat wcześniej.

Zasiłek przysługiwał osobom, które rezygnowały z zatrudnienia, by opiekować się dorosłym niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązywało przy tym kryterium dochodowe, ustalone na 764 zł na osobę w rodzinie. To odróżniało go od świadczenia pielęgnacyjnego, które żadnego progu dochodowego nie miało.

Od 1 stycznia 2024 r. specjalnego zasiłku opiekuńczego nie da się jednak nabyć po raz pierwszy. Ustawodawca zachował go wyłącznie na zasadzie praw nabytych. Oznacza to, że pieniądze dostają dziś tylko ci, którzy mieli do nich prawo przed tą datą i kontynuują pobieranie na warunkach z 31 grudnia 2023 r.

Resort rodziny precyzuje, w jakich okolicznościach prawo trwa dalej. „Zachowują prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach dotychczasowych” osoby, którym świadczenie przyznano przed wejściem w życie nowych przepisów — także wtedy, gdy decyzja jest wydawana na kolejne okresy zasiłkowe. Kto raz wypadł z systemu, do specjalnego zasiłku już nie wróci.

świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 3386 zł

świadczenie pielęgnacyjne w 2026 r. wynosi 3386 zł miesięcznie i jest jedynym z trzech świadczeń opiekuńczych, które rośnie co roku. Jego wysokość waloryzowana jest od 1 stycznia o wskaźnik wzrostu minimalnego wynagrodzenia za pracę. Dlatego kwota systematycznie pnie się w górę, podczas gdy specjalny zasiłek tkwi w miejscu.

Świadczenie przysługuje rodzicom i innym opiekunom dzieci z niepełnosprawnością, którzy nie podejmują lub rezygnują z pracy zarobkowej. Co istotne dla budżetów domowych, nie obowiązuje tu żadne kryterium dochodowe. Gmina wypłaca je niezależnie od tego, ile zarabia reszta rodziny.

Reforma z 2024 r. zmieniła jednak krąg uprawnionych. Nowe świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest wyłącznie do opiekunów osób, u których niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki, najpóźniej do 25. roku życia. Opiekunowie dorosłych, których niepełnosprawność pojawiła się później, do tego świadczenia już nie mają dostępu.

Pojawiła się za to nowość, której wcześniejsze przepisy nie znały. Opiekun pobierający świadczenie pielęgnacyjne może dorabiać bez utraty pieniędzy. Wcześniej każda forma aktywności zawodowej oznaczała odebranie świadczenia. Teraz ten zakaz zniknął. Zasady wypłaty opisuje portal Empatia prowadzony przez resort rodziny.

Świadczenie wspierające z ZUS sięga 4353 zł

Od 1 marca 2026 r. świadczenie wspierające wynosi od 792 zł do 4353 zł miesięcznie — to widełki rozpięte między 40 a 220 proc. renty socjalnej, która po waloryzacji wynosi 1978,49 zł. Wysokość zależy wyłącznie od liczby punktów ustalonych w decyzji o poziomie potrzeby wsparcia.

To świadczenie jest fundamentalnie inne od dwóch poprzednich. Pieniądze trafiają nie do opiekuna, lecz bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnością. Wypłaca je nie gmina, ale Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Nie obowiązuje żadne kryterium dochodowe, a osoba uprawniona może pracować.

Punktację ustala wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności (WZON) w skali od 0 do 100. Im wyższy wynik, tym wyższa wypłata. Najwyższą stawkę 4353 zł otrzymują osoby z 95–100 punktami. Najniższe 791,40 zł trafia do tych z wynikiem 70–74 punktów.

Próg wejścia do systemu obniża się stopniowo. Od 1 stycznia 2026 r. o świadczenie mogą wnioskować osoby z poziomem potrzeby wsparcia od 70 punktów wzwyż. Wcześniej granicę ustawiono wyżej, na 78 punktach. ZUS przypomina, że warunkiem wypłaty jest ostateczna decyzja WZON, a szczegóły opisuje na stronie poświęconej świadczeniu wspierającemu.

Jest jednak haczyk, o którym łatwo zapomnieć. Przyznanie świadczenia wspierającego uruchamia automatyczne wygaszenie zasiłku pielęgnacyjnego z gminy, który wynosi 215,84 zł. Dwóch świadczeń pobierać się nie da. Trzeba więc policzyć, czy nowe pieniądze realnie przewyższają to, co rodzina już dostawała.

Tabela: trzy świadczenia opiekuńcze w 2026 roku

Najszybciej różnice widać w zestawieniu kwot, organów wypłacających i adresatów. Poniższa tabela porządkuje trzy świadczenia obok siebie.

Świadczenie	Kwota 2026	Kto wypłaca	Komu przysługuje
Specjalny zasiłek opiekuńczy	620 zł	Gmina (MOPS/GOPS)	Opiekun — tylko prawa nabyte, brak nowych wniosków
Świadczenie pielęgnacyjne	3386 zł	Gmina (MOPS/GOPS)	Opiekun dziecka z niepełnosprawnością sprzed 18. r.ż.
Świadczenie wspierające	792–4353 zł	ZUS	Osoba z niepełnosprawnością, 70–100 pkt WZON

Różnica między dolną a górną stawką wspierającego sięga ponad pięciokrotności. Tymczasem specjalny zasiłek opiekuńczy pozostaje najniższym i jedynym domykanym z tej trójki.

Jak świadczenia wykluczają się nawzajem

Świadczeń opiekuńczych co do zasady nie wolno łączyć i to ograniczenie decyduje o tym, które warto wybrać. Ustawa o świadczeniach rodzinnych wskazuje wprost, że opiekun nie pobiera jednocześnie specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego za tę samą osobę.

Sytuacja komplikuje się, gdy w grę wchodzi świadczenie wspierające. Jeżeli osoba z niepełnosprawnością sama uzyska świadczenie z ZUS, opiekun traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego pobieranego na nią z gminy. System został tak skonstruowany, by jedna osoba generowała jedno świadczenie.

Ustawodawca przewidział okres przejściowy dla tych, którzy znaleźli się na granicy zmian. Opiekun, który pobierał świadczenie pielęgnacyjne na starych zasadach, może zachować je do końca okresu, na jaki je przyznano, mimo że osoba pod jego opieką nie spełnia nowych kryteriów. Mimo to po wygaśnięciu tego okresu obowiązują już wyłącznie przepisy z 2024 r.

Dla wielu rodzin oznacza to konieczność przeliczenia całego budżetu od nowa. Opiekun dorosłego, który dawniej dostawał 620 zł specjalnego zasiłku, dziś nie ma już do niego drogi, jeśli prawo wcześniej utracił. Jego jedyną realną opcją staje się świadczenie wspierające — ale to wnioskuje już sama osoba z niepełnosprawnością, nie on.

Gdzie i jak składa się wnioski

Wniosek o świadczenie pielęgnacyjne składa się w gminie właściwej dla miejsca zamieszkania, czyli w ośrodku pomocy społecznej. Dokumenty można złożyć papierowo albo elektronicznie przez portal Empatia. Decyzję wydaje gmina, ona też realizuje comiesięczne wypłaty.

Inną ścieżką idzie świadczenie wspierające. Najpierw trzeba uzyskać decyzję o poziomie potrzeby wsparcia w wojewódzkim zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności. Dopiero z tą decyzją osoba z niepełnosprawnością składa wniosek do ZUS — wyłącznie elektronicznie, przez Platformę Usług Elektronicznych. Papierowych wniosków Zakład w tej sprawie nie przyjmuje.

Specjalny zasiłek opiekuńczy nowych formularzy już nie wymaga, bo nowych wniosków nie ma. Osoby z prawami nabytymi składają jedynie wnioski o ustalenie prawa na kolejny okres zasiłkowy, wciąż w gminie i wciąż z kryterium dochodowym 764 zł na osobę. Po przekroczeniu tego progu zasiłek przepada, choć ustawa dopuszcza jednorazowe przekroczenie limitu w niewielkim zakresie.

Resort rodziny podkreśla w komunikatach, że stary i nowy system będą współistnieć jeszcze przez lata, dopóki ostatnie osoby z prawami nabytymi nie przejdą na świadczenie wspierające albo nie utracą uprawnień. Do tego czasu na kontach części opiekunów wciąż będzie się pojawiać przelew na 620 zł — zamrożony od listopada 2018 r.

Tagi: #opieka nad niepełnosprawnym #specjalny zasiłek opiekuńczy #świadczenia 2026 #świadczenie pielęgnacyjne #świadczenie wspierające